Bij nood: een gasmasker-bh

Deze week worden de echte Nobelprijzen toegekend.

Humoristischer en óók felbegeerd zijn de Ig Nobelprijzen die daags ervoor worden uitgereikt.

Het lukte Elena Bodnar waar de Turkse overheid niet in slaagde: Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk de mond snoeren. Het enige wat ze daarvoor gebruikte was een halve bustehouder. De arts van Oekraïense afkomst was een van de tien wetenschappers die afgelopen donderdag in het Sanders Theater van Harvard University de Ig Nobelprijs kregen uitgereikt. Deze felbegeerde onderscheiding – niet te verwarren met de prijzen die deze week in Stockholm bekend worden gemaakt – beloont onderzoek dat je eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet. Echte Nobelprijswinnaars hebben de eer de prijzen te overhandigen. Orhan Pamuk was een van de negen laureaten die deze nobele taak dit jaar op zich namen.

Elena Bodnar won de Ig Nobel volksgezondheidsprijs voor ‘het uitvinden van een bustehouder die in geval van nood snel kan worden omgevormd tot twee gasmaskers – één voor de draagster en één voor een omstander in nood’. Ter demonstratie bond ze haar vinding voor bij Nobelprijswinnaars Paul Krugman (economie, 2008) en Wolfgang Ketterle (natuurkunde, 2001). Toen ook Orhan Pamuk (literatuur, 2006) zich in de rij aansloot, kreeg hij de helft van de bustehouder toebedeeld die zij, luttele seconden eerder, zelf droeg.

Het was zeker niet alleen onderbroekenlol tijdens de negentiende Ig Nobelprijsceremonie. Dr. Bodnar zette ook aan tot nadenken. Als geneeskundestudent verleende ze eerste hulp bij de kernramp in Tsjernobyl en realiseerde zich dat snelle beschikbaarheid van een eenvoudig mondkapje het inademen van radioactief stof sterk had kunnen beperken. In 2007 patenteerde ze haar uitvinding.

De Ig Nobelprijs voor de vrede ging dit jaar weer naar Zwitsers onderzoek. Stephan Bolliger en collega’s van de Universiteit van Bern stelden experimenteel vast of het gunstiger is om met een volle of lege bierfles op het hoofd geslagen te worden. Verrassend resultaat: de lege fles komt met meer kracht aan doordat die een fractie van een seconde later uiteen spat dan een volle fles, veroorzaakt door de druk van het bier in combinatie met de koolzuurtoevoeging.

Javier Morales, Miguel Apátiga en Victor Castaño (Mexico) presteerden het om diamanten te laten groeien op tequila. Het agavedestillaat van de goedkoopste soort bleek de perfecte chemische samenstelling te hebben voor de productie van een dunne diamantfilm die als supersterke halfgeleider kan worden gebruikt. Ze wonnen er de scheikundeprijs mee.

De Ig Nobelprijs voor natuurkunde ging naar Katherine Whitcome, Daniel Lieberman en Liza Shapiro (VS) voor hun grondige analyse van de vraag waarom zwangere vrouwen niet voorover vallen. Het blijkt dat een aangepaste kromming en versteviging van de onderste ruggenwervels ervoor zorgen dat de zwangere mensenvrouw niet op handen en voeten hoeft te lopen.

Catherine Douglas and Peter Rowlinson (GB) sleepten de diergeneeskundeprijs in de wacht voor hun onderzoek dat aantoonde dat koeien die namen hebben, meer melk geven. Donald Unger (VS) knakte 60 jaar lang tweemaal daags de vingers van zijn linkerhand en liet zijn rechterhand met rust. Hij toonde daarmee aan dat vingerknakken (bij hem) geen gewrichtsontsteking veroorzaakte, in tegenstelling tot wat zijn moeder hem altijd had verteld. Dit onderzoek leverde hem de geneeskundeprijs op.

Behalve de prijsuitreiking biedt de ceremonie tal van andere acts, waaronder de 24/7-lezing. Hierbij geeft een vooraanstaand wetenschapper een onbegrijpelijke technische beschrijving van zijn vakgebied in 24 seconden, gevolgd door een heldere samenvatting van zeven woorden. Dit jaar sprak econoom Paul Krugman één woord te veel: ‘Greedy people, competing, make the world go round’.

Wat in 1991 als een grap begon in een achterafzaaltje van het Massachusetts Institute of Technology, groeide uit tot een ceremonie die wereldwijde mediabelangstelling trekt. Het toonaangevende tijdschrift Nature noemde de uitreiking van de Ig Nobelprijzen ‘aantoonbaar het hoogtepunt op de wetenschappelijke kalender’. Voor (echte) Nobelprijswinnaars lijkt het een prestigekwestie te worden om ze uit te reiken. Uiteindelijk is het doel meer mensen in wetenschap te interesseren. Met ‘eerst lachen, dan nadenken’ lijkt dat aardig te lukken.

Kees Moeliker, de auteur van dit artikel, won de Ig Nobelprijs in 2003. Moeliker staat bekend als ‘de eendenman’. Deze bijnaam dankt hij aan een artikel over homoseksuele necrofilie onder woerden. Alle winnaars:improbable.com/ig/winners