Straatnaambordjes in propagandastrijd

Hebreeuwse straatnamen zouden de joodse claim op Oost-Jeruzalem versterken.

De Palestijnen noemen dit geschiedvervalsing. Intussen raakt iedereen de weg kwijt.

„Soms weet ik niet meer in welke stad ik woon”, zegt Hael Sandouka. De Palestijnse historicus bladert in zijn woonkamer in het hartje van de Oude Stad van Jeruzalem door een boek met verdwenen straat- en plaatsnamen. „Ik woonde als jongeman nog in Al-Quds (Jeruzalem), en liep naar de berg Jabel al-Mashad (Scopus Berg). Al die woorden zijn verdwenen. Ik moet nu zeggen dat ik in Yerushalayim woon en de berg Har Hatzofim beklim. De Arabische namen zijn verdwenen.”

Het is niet eenvoudig je weg te vinden in bezet Oost-Jeruzalem. Wie de wijk Silwan, vlak onder de Oude Stad, wil bezoeken zal vergeefs zoeken naar bordjes met die naam. Sinds joodse kolonisten zich gevestigd hebben in de wijk en er een archeologisch project zijn begonnen, heet Silwan opeens Stad van David, oftewel ‘Ir David’ in het Hebreeuws. De Palestijnse wijk Jabel Mukaber is te vinden dankzij bordjes met de Hebreeuwse naam Nof Zion (Uitzicht op Zion), naar de nabijgelegen nederzetting.

Buiten Jeruzalem is het niet overzichtelijker. Wie de Palestijnse stad Ramallah wil bezoeken, op de Westelijke Jordaanoever, moet de bordjes naar het Israëlische industrieterrein Atarot volgen. De Palestijnse stad Nablus is overal aangegeven met de Hebreeuwse naam Schem. Plaatsnaambordjes op de Westelijke Jordaanoever geven in de praktijk vooral de namen van joodse nederzettingen. Hael Sandouka: „Zo wordt onze geschiedenis, onze geografie ontkend. Voor Israël bestaan we niet.”

Bewegwijzering is hogere politiek in Israël en de Palestijnse Gebieden. Israël geeft volgens eigen voorschriften de plaatsnamen in drie talen aan: het Hebreeuws, het Arabisch en het Engels. Maar om iedere legitimiteit te ontnemen aan de Palestijnse claim op het oosten van de stad is de Arabische naam op de bordjes een verbasterd-Hebreeuwse versie van Yerushalayim: Ur-Shalim. Deze naam, uit de vroeg-Arabische geschiedenis, is vandaag de dag een spooknaam, want geen Palestijn zou het in zijn hoofd halen die naam te gebruiken. De algemeen gebruikte Arabische naam voor Jeruzalem, Al-Quds, is alleen tussen haakjes te lezen op plaatsnaamborden.

Aan dit decennialange dispuut is sinds kort een nieuw hoofdstuk toegevoegd. De rechtse regering van premier Benjamin Netanyahu (Likud) wil de plaatsaanduidingen in Israël en bezet gebied „uniform” maken. Omdat er te vaak verwarring zou ontstaan over de juiste schrijfwijze van plaatsen wil minister van Transport Yisrael Katz, een partijgenoot van Netanyahu, dat de Arabische en Engelse plaatsaanduidingen alleen nog de letterlijke vertalingen van het Hebreeuws weergeven. Jeruzalem zou in het Engels Yerushalayim worden, en niet Jerusalem. In het Arabisch zou de toevoeging Al-Quds verdwijnen.

Yisrael Katz noemde de nieuwe spelling niet alleen praktisch erg handig, maar ook getuigen van de geest van het zionisme. Als plaatsen met de Hebreeuwse schrijfwijze worden aangeduid, versterkt dat volgens hem de joodse claim op het gebied. Niet alleen wonen er Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem, ze vormen ook een minderheid van ongeveer 20 procent in Israël.

Ahmad Tibi, een politieke voorman van de Palestijnen in Israël, noemt het plan van Katz „racisme”. „Dit komt neer op het veranderen van woorden, in de hoop dat de Arabische geschiedenis en cultuur in de vergetelheid gedrukt kunnen worden.” Critici van zijn plan zijn volgens minister Katz’ woordvoerder Barak Sari „anti-Israëlische en antizionistische elementen, die uit zijn op de vernietiging van Israëls identiteit van een joodse en democratische staat.” Sari: „Iedereen die Al-Quds wil gebruiken waar hij Jeruzalem bedoelt, werkt mee aan de Palestijnse propaganda.”

Overigens kent ook de Palestijnse Autoriteit het grote politieke en symbolische belang van bewegwijzering. Het is niet voor niets dat de Palestijnse Autoriteit in augustus alvast demonstratief Hebreeuwstalige plaatsnaamborden verwijderde in gebieden die in de nieuw te vormen Palestijnse staat liggen.

Al-Quds/Yerushalayim