'Stemfraude is strategische zege voor Talibaan'

De ruzie tussen twee hoge VN’ers in Afghanistan staat symbool voor alles wat mis ging bij de recente presidentsverkiezingen.

Peter Galbraith, tot vorige week de tweede man van de Verenigde Naties in Afghanistan, kreeg bij zijn ontslag door VN-leider Ban Ki-moon de uitdrukkelijke opdracht mee om niet met de pers te spreken. Gisteren sloeg hij dat gebod in de wind toen hij in een opiniestuk in The Washington Post alarm sloeg over de kwestie die ten grond lag aan zijn ontslag: de fraude bij de Afghaanse presidentsverkiezingen, nu zes weken geleden.

Galbraith werd ontslagen nadat hij zijn baas, de Noor Kai Eide, er in een brief aan Ban van had beschuldigd de stembusfraude te negeren. Volgens de Amerikaanse Galbraith was Eide bang dat het openlijk bespreken van de fraude, die vooral wordt toegeschreven aan de medewerkers van president Karzai, de spanningen in het land zou verhogen. Volgens Galbraith mocht hij van Eide geen bezwaar maken tegen de openstelling van zogeheten ‘spookstembureaus’ in gebieden die zo onveilig waren dat zowel kiezers als waarnemers er niet naartoe durfden. Honderdduizenden valse stemmen zouden hier zijn uitgebracht. Vervolgens verbood Eide dat die fraude werd gemeld bij de klachtencommissie, aldus Galbraith.

Zijn woorden zijn nauwelijks te verifiëren: Eide heeft bijvoorbeeld zijn versie van de gebeurtenissen niet openbaar gemaakt. Maar het conflict staat symbool voor veel meer dan een ruzie tussen twee topdiplomaten. Zoals Galbraith het verwoordt: de fraude in een verkiezing die een mijlpaal op de weg naar democratie had moeten worden, heeft de Talibaan hun grootste strategische overwinning in acht jaar oorlog opgeleverd.

De spanning tussen Galbraith en Eide gaat om de vraag welke mate van fraude toelaatbaar is. Volgens de Amerikaan moeten alle meldingen onderzocht worden. Dat zou vele maanden vertraging opleveren, ook voor de Amerikaanse president Obama. Die wil zijn Afghanistanstrategie afstemmen op de nieuwe president in Kabul, en op het vertrouwen dat die krijgt van de Afghanen.

De uitslag is ook van belang voor Obama’s afweging om wel of niet tienduizenden extra militairen naar Afghanistan te sturen. Gisteren werden acht Amerikanen gedood bij een aanval door honderden opstandelingen op hun basis in het oostelijke Nuristan. Het was het zwaarste verlies voor de troepenmacht in dit jaar, dat het dodelijkste jaar is sinds 2001.

Gedreven door tijdsdruk hertelt de klachtencommissie bij wijze van steekproef 10 procent van de verdachte stemmen, een methode waar veel kritiek op is. Als die stemmen worden afgekeurd moet er een tweede ronde komen voordat de winter inzet. Maar er zijn (nog) geen tekenen dat die geen herhaling van zetten zou zijn. Ondanks enorme veiligheidsoperaties wisten de Talibaan bij de verkiezingen de Afghanen zodanig te intimideren dat de opkomst in de onveilige gebieden erg laag bleef. De stembureaus daar niet openen zou miljoenen kiezers uitsluiten.

Verder toont de ruzie aan dat de verkiezingen niet het Afghaanse proces zijn geworden waar de internationale gemeenschap op gehoopt had. Galbraith beschuldigt Eide er openlijk van partij te kiezen voor Karzai, in een proces waarbij de beslissingen niet door de VN, maar door de Afghanen genomen zouden worden.

Het artikel van Galbraith is te lezen via nrc.nl/afghanistan