Nobelprijs voor bescherming chromosomen

De honderdste Nobelprijs voor geneeskunde is vanochtend toegekend aan twee vrouwen en een man: Elizabeth Blackburn, Carol Greider en Jack Szostak, allen Amerikanen. Zij krijgen de prijs voor hun ontdekking dat aan het einde van chromosomen speciale stukjes DNA (telomeren) zitten die de rest van het DNA op dat chromosoom beschermen tijdens celdelingen. Deze telomeren spelen dus een belangrijke rol bij veroudering van lichaamscellen en bij kanker.

De genetici ontdekten dat de uiteinden van de telomeren voorkomen dat de DNA-strengen ‘slijten’ tijdens het kopiëren van het erfelijk materiaal. Men vergelijkt telomeren daarom wel met het plastic uiteinde van een veter. Pas als ze zelf zijn versleten, gaat er bij iedere kopieerronde erfelijk materiaal verloren en veroudert de cel.

Met de toekenning vandaag, is het aantal vrouwen dat de Nobelprijs voor geneeskunde heeft gekregen flink verhoogd: van acht naar tien. Dit is de eerste Nobelprijs die dit jaar bekend wordt gemaakt, de rest volgt deze week.

Vorige week pleitten tien vooraanstaande wetenschappers, onder wie primatoloog Frans de Waal, psycholoog Steven Pinker en mierenkenner E.O. Wilson, in een open brief aan het Nobelcomité voor een uitbreiding van de Nobelprijzen. Zij schreven dat de wetenschap zo sterk is veranderd sinds de prijzen in 1901 werden ingesteld, dat de huidige categorieën – natuurkunde, scheikunde, fysiologie of geneeskunde, literatuur, vrede en economie – onvoldoende recht doen aan wat zij de belangrijkste wetenschapsgebieden van deze eeuw noemen: biologie en milieu- en volksgezondheidswetenschappen. Zoals in 1968 economie werd toegevoegd, zou dat nu met biologie moeten gebeuren. Nu is er alleen de vrij onbekende Crafoordprijs (à 340.000 euro, tegen de bijna 1 miljoen euro van de Nobelprijs), eveneens uitgereikt door de Zweedse Academie voor Wetenschappen. Die prijs is speciaal ingesteld om de leemtes van de Nobelprijzen te vullen. Het Nobelprijscomité zal de indeling vooralsnog niet aanpassen.

Brief van De Waal c.s. via nrc.nl/wetenschap