Langs de restanten van het zuidelijke IJzeren Gordijn

Vesselina Nikolaeva fotografeerde de grens tussen Bulgarije en Turkije.

Waar tot 1989 de zuidgrens van Oost-Europa lag, houdt nu de EU op.

(Foto's Vesselina Nikolaeva) Nikolaeva, Vesselina

De fotografe Vesselina Nikolaeva bezocht in een periode van vier jaar delen van de 240 kilometer lange grens tussen Bulgarije en Turkije. Hier fotografeerde de in Bulgarije geboren en in Nederland opgeleide Nikolaeva de verlaten wachtposten, kazernes en versperringen die tot 1989 de zuidoostelijke grens van het IJzeren Gordijn markeerden. Sinds de toetreding van Bulgarije tot de EU in 2007 houdt hier Europa op.

Wat Nikolaeva fascineerde waren de overblijfselen van een tijd dat hier jonge mannen met het geweer in de aanslag tegen de verveling vochten. Hun opdracht: schieten op alles dat zonder toestemming het land in of uit wilde. Na de val van de Muur verviel de noodzaak voor de strenge bewaking. Wat overbleef was een langgerekt en steeds meer overwoekerd stelsel van desolate hekken, paden en militaire voorzieningen. Ook herinneren borden met afbeeldingen van stoere soldaten aan de tijd dat de grenswachters door de communistische propaganda als ware helden werden afgeschilderd. Stille getuigen van een systeem dat het kapitalisme tot iedere prijs buiten de deur wilde houden.

,,Toen ik dit project opzette, besefte ik niet ten volle waar ik aan begonnen was”, schrijft Vesselina Nikolaeva in het boek Simply a Line, waarin de foto’s van de grens staan. Het boek, dat deze week verschijnt, bevat ook een selectie van propagandafoto’s van de grens, zoals die door de Communistische Partij werden verspreid. ,,Gaandeweg kwam ik tot het besef dat ik op zoek was naar persoonlijke antwoorden omtrent de waarheid over een systeem dat ik nauwelijks kende”, vervolgt Nikolaeva in haar boek. ,,Ik was een tijdperk aan het reconstrueren waarover niemand sprak, zelfs niet onze naaste verwanten. Misschien ontdekte ik waarheden die bij anderen allang bekend waren, maar voor mij waren het onverwachte openbaringen. Ik kan nu begrijpen dat onder de onontkoombare omstandigheden van een totalitaire staat geen enkel individu zijn soevereiniteit en integriteit kan bewaren, hoe zorgvuldig hij zijn diepste geheimen ook bewaart. Als je zo moet leven, worden alle interne grenzen doorbroken en is de enige grens die overblijft de landsgrens.”

‘Simply a Line, Het niemandsland tussen Bulgarije en Turkije’, NAi Uitgevers, Rotterdam.