Ik scoor niet zo hoog op IQ-tests. Ben ik dan dom?

„Ik heb wel eens een IQ-test gedaan bij een psycholoog en op qmasters.nl”, schrijft Sarah Leijendekker uit Groningen. „Mijn IQ komt altijd uit op ‘beneden gemiddeld’. Toch heb ik de havo in één keer afgerond en doe ik nu een hbo-studie, wat mij makkelijk af gaat. In hoeverre zegt een IQ-test iets over je IQ?”

De Amerikaanse paleontoloog Stephen Jay Gould stelde zichzelf de vraag of het IQ, het intelligentie-quotiënt, überhaupt iets over mensen zegt. Met andere woorden: bestaat het IQ wel?

Gould schreef in 1981 het invloedrijke boek The mismeasure of man. Daarin verzet hij zich fel tegen het idee dat een getal dat uit allerlei statistisch bewerkte testscores berekend is een bestaande eigenschap van mensen aanduidt. IQ is niet zoiets als lengte, zegt hij, en het is de vraag of we een general intelligence hebben die uitgedrukt kan worden in één getal.

Ook al kan het wel, dan heeft emeritus hoogleraar biologie Wim van de Grind nog een argument tegen IQ-tests. Hij is auteur van Intelligentie in een Notendop en Natuurlijke Intelligentie. Je kunt slecht scoren op een IQ-test en toch slim zijn, zegt hij. „De lezer moet zich van de uitslag niet te veel aantrekken. De IQ-test wordt vaak gezien als maat voor de kans op succes in het leven. Maar de test schat alleen de kans op succes op school. Daarom worden enkel de vermogens die op school nodig zijn getest.”

Dat zijn met name rekenen en taal: symbolische intelligentie. Maar, zegt Van de Grind: „Er zijn veel meer soorten intelligentie.” Hij wijst naar het werk van de psycholoog Howard Gardner. Die onderscheidde ook nog muzikale intelligentie, ruimtelijke intelligentie zoals bijvoorbeeld architecten die nodig hebben, lichamelijke intelligentie voor beeldhouwers, instrumentenmakers en chirurgen en sociale intelligentie voor leraren, psychologen en verkopers.

„Ik vind het heel erg dat schoolkeuze vrijwel alleen op symbolische intelligentie wordt gebaseerd, dus op talent voor taal en logisch of wiskundig redeneren”, zegt Van de Grind. „Als ik mag kiezen of ik in de Amazone wordt gedropt metof een Nobelprijswinnaar of een Indiaan met een laag IQ die kan navigeren, dan weet ik het wel.”

Carola Houtekamer