'Geklooi met spelregels is voorbij'

Frans Timmermans schreef destijds mee aan de verwor-pen Europese Grondwet. Met het Ierse ‘ja’ voor haar opvolger, acht hij de impasse eindelijk doorbroken.

Opluchting bij Frans Timmermans, staatssecretaris van Europese Zaken (PvdA). Nu de Ieren in meerderheid ja hebben gezegd tegen het Verdrag van Lissabon lijkt het zo veel en zo lang besproken ‘huishoudelijk reglement’ voor de Europese Unie er dan toch te komen.

Timmermans (48) is verheugd. „Nu kunnen we eindelijk ophouden met eindeloos praten over de spelregels en kunnen we weer gaan voetballen. Dat lijkt me voor de toeschouwers, maar ook voor de spelers een verademing.”

Wat betekent dit Verdrag nu concreet voor Europa?

„Sinds Maastricht, in 1991, lopen we al te klooien met de spelregels. Al die tijd is Europa niet in staat geweest de hervormingen die nodig waren, omdat de Unie veel meer lidstaten kreeg, om te zetten in nieuwe spelregels. Steeds zijn er dingen blijven liggen, doordat we niet in staat waren deze op te lossen. Veel aarzelingen van burgers jegens de Europese Unie kwamen daaruit voort. Nu is er eindelijk die oplossing. We kunnen de burgers alleen maar overtuigen als we ook beter presteren. Dat kan nu.”

De EU stond toch niet volledig stil?

„Het spel is doorgegaan onder het motto ‘tijdens de verbouwing gaat de verkoop door’, maar de klanten hebben wel last van de verbouwing. Straks gaan we op het terrein van justitie, binnenlandse zaken en asiel met één mond spreken. Dat was niet mogelijk, omdat we geen verdrag hadden. Als je kijkt naar het energie- en klimaatbeleid, daar bood het huidige verdrag onvoldoende mogelijkheden. Daarover moest met unanimiteit besloten worden, dat gaat nu met meerderheid van stemmen. Het Europees Parlement heeft straks de laatste stem over de begroting, dat zal toch leiden tot een andere dynamiek. We krijgen een vaste voorzitter. Als je kijkt naar de vertegenwoordiging van de Unie in het buitenland, het was toch een aanfluiting dat we elke keer met iemand anders naar internationale ontmoetingen moesten.”

Wat is nu de volgende stap?

„Een soort invuloefening van de nieuwe topbanen. Heel boeiend, want van de eerste bezetters zal afhangen of de op papier bedachte structuur werkt of niet. We zitten tussen nu en de Europese top van eind oktober in een soort snelkookpan, waarin we moeten proberen het plaatje rond te krijgen. A hell of a job.”

Hoe ziet uw profielschets van de vaste voorzitter van de Europese Raad eruit?

„Het moet iemand zijn die weet hoe de Europese Unie werkt, die ervaring heeft met het bestuur van de Unie en die met gezag kan spreken namens de hele Unie. Het vertegenwoordigen van Europa op het internationale toneel hoort er ook bij, maar dat is voor Nederland geen hoofdzaak. De kern is, wat Nederland betreft, dat het iemand wordt die het hele EU-bestuur goed laat werken, een facilitator dus, en niet iemand die de boel frustreert.”

Met een ‘low profile’, of mag het ook een krachtpatser zijn?

„Bij voorkeur iemand die in elk geval zijn reputatie internationaal heeft waargemaakt.”

Op het lijf van de Nederlandse premier geschreven?

„Die past er zeker in, maar er zijn ook anderen.”

Kan het ook iemand uit een grote lidstaat worden?

„Waarom niet? Tony Blair is kandidaat en ik heb nog niemand gehoord die daar vreselijk grote bezwaren tegen heeft, behalve David Cameron dan [leider Britse Conservatieven, red.].”

Een bezwaar zou kunnen zijn dat Blair komt uit een land dat niet meedoet aan de euro en het vrije personenverkeer – twee zaken die de kern van de EU raken.

„Nogmaals, ik heb niemand gehoord die zegt: om die reden is Blair voor ons onaanvaardbaar.”

Hoe zwaar weegt de politieke kleur?

„Na de herbenoeming van de christen-democraat Barroso als voorzitter van de Europese Commissie gaat het nog om twee topbanen: de vaste voorzitter van de Europese Raad en de Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Raad voor het buitenlands en veiligheidsbeleid, in de nieuwe constellatie tevens eerste vicevoorzitter van de Commissie. Gezien de politieke verhoudingen zal een van beide banen naar een christen-democraat gaan en de andere naar een sociaal-democraat. Zet je naast de voorzitter van de Commissie een eerste vicevoorzitter uit dezelfde politieke stal, dan hangt de Commissie wel heel zwaar richting christen-democraten.”

Alle 27 landen houden lid in de Europese Commissie. Wie wordt dat voor Nederland?

„Dat weten we nog niet. Onze prioriteit is een zo goed mogelijke portefeuille vanuit ons belang zien te realiseren om daar vervolgens de meest geschikte kandidaat bij te leveren. In die volgorde.”

Waar zit ‘ons belang’, transport?

„Daar geef ik geen antwoord op. De analyse mag u maken, maar ik ga die niet voeden. Dat verzwakt onze onderhandelingspositie.”

Was het commissariaat Mededinging, met Neelie Kroes aan het hoofd, een Nederlands belang, afgezien van het feit dat het een belangrijke functie is?

„Als je zo’n positie bekleedt in de Europese Commissie, dan praat je altijd mee op het hoogste niveau. Bovendien zijn Nederlanders haar enorm gaan waarderen om het werk dat zij daar heeft gedaan. Dat is goed voor Nederland en goed voor Europa.”

Zou het ook zo maar Frans Timmermans kunnen worden?

„Dat lijkt me tamelijk onwaarschijnlijk. Ik heb al eerder gezegd dat ik geen kandidaat ben.”

Maar zou u beschikbaar zijn?

„Ik ga niet over namen speculeren.”