Verkoop Fortis aan staat was 'betwistbaar'

De verkoop van bank en verzekeraar Fortis aan de Nederlandse staat, precies één jaar geleden, is „op betwistbare wijze” tot stand gekomen, aldus oud-bestuurder Joop Feilzer.

Achttien jaar lang was hij actief betrokken bij de opmars van Fortis – eerst als bestuurder, vanaf eind 2006 als commissaris. Hij is oud-topman van spaarbank VSB en medeoprichter van bank en verzekeraar Fortis, die in 1990 ontstond uit de fusie van AG en Amev-VSB. Maar eind vorig jaar nam Joop Feilzer ontslag. Uit onvrede met de verkoop van de Nederlandse verzekeringstak van het financiële concern aan de Nederlandse staat.

„Hoewel ik de nationalisatie van Fortis Bank Nederland in hoge mate betreur, was die actie in mijn ogen te verdedigen in het belang van de spaarders van de bank en ter voorkoming van een gevreesde bancaire systeemcrisis”, schrijft Feilzer (60) in zijn ontslagbrief aan Erik van de Merwe, destijds president-commissaris van Fortis Bank Nederland. „Er bestond naar mijn mening echter géén noodzaak om ook het verzekeringsbedrijf van Fortis, onder dezelfde tijdsdruk, te nationaliseren.”

Precies één jaar geleden, op vrijdag 3 oktober 2008, verwierf de Nederlandse staat de bancaire en verzekeringstak van Fortis in Nederland en de Nederlandse onderdelen van ABN Amro, voor 16,8 miljard euro. Dit gebeurde nadat enkele dagen eerder een plan van de drie Benelux-regeringen om Fortis in zijn geheel te redden door Den Haag was afgeketst.

Die eerste reddingsactie was een kapitaalinjectie van 11,8 miljard euro door België, Nederland en Luxemburg in de bank en verzekeraar. De 4 miljard euro die Den Haag moest storten, kwam echter niet op de rekening.

De Nederlandse onderhandelaars hadden naar eigen zeggen „ontdekt” dat de Belgische overheid voor zijn inbreng in Fortis aandelen van de Nederlandse verzekeringstak in onderpand had genomen.

Dit was niet volgens de afspraak, vond Den Haag, en zolang dit niet opgelost was zou er geen kapitaalinbreng volgen.

„Een zwakke reden”, zegt Feilzer nu. „In de statuten van Fortis Verzekeringen Nederland is duidelijk vastgelegd dat aandelen niet tot onderpand kunnen dienen.” Dit argument is volgens hem ten opzichte van de aandeelhouders van Fortis juridisch niet houdbaar. „Een run op een verzekeraar met vergelijkbare liquiditeitsconsequenties als bij een run op een bank was bij een verzekeraar en meer in het bijzonder bij Fortis Verzekeringen Nederland, niet aan de orde”, schrijft Feilzer.

Als commissaris van Fortis Insurance International, dat de volledige eigenaar is van de Nederlandse verzekeraar Fortis Corporate Insurance, werd hem na de feiten gevraagd de verkoop goed te keuren. Feilzer vindt dit onacceptabel. „Er was geen dringende reden of force majeure voor die overhaaste verkoop”, meldt hij in een andere ontslagbrief die in november 2008 werd bezorgd aan Herman Verwilst, destijds voorzitter van de Nederlandse verzekeringstak. Feilzer heeft ernstige bezwaren tegen de handelswijze van de Nederlandse staat, want de raad is hierover „niet tijdig geïnformeerd” en „niet betrokken geweest bij de besluitvorming”.

De ontslagbrieven van Joop Feilzer – een derde richtte hij aan de president-commissaris van Fortis Verzekeringen Nederland – waren tot nu toe niet publiek bekend. Ook niet bij de beleggersvereniging VEB en de stichting FortisEffect, twee groeperingen die de belangen van gedupeerde Fortis-beleggers verdedigen. Zijn schriftelijke kritiek kan koren op de molen zijn voor een aantal gerechtelijke procedures die momenteel tegen de nationalisatie van Fortis lopen. „We zijn op zoek naar Fortis-bestuurders die ons interessante informatie kunnen geven”, zegt de Utrechtse advocaat Adriaan de Gier die met FortisEffect namens circa 1.200 beleggers een schadevergoedingsprocedure voert tegen de Nederlandse Staat.

De rechtbank in Amsterdam oordeelde twee weken geleden dat er getuigenverhoor komt van belangrijke personen die betrokken waren bij de nationalisatie van Fortis. Mogelijke kandidaten zijn minister-president Jan Peter Balkenende en minister Wouter Bos (Financiën).

Zelf verwijst Feilzer ook in zijn ontslagbrieven naar zijn rol als getuige. Feilzer was tot voor kort ook bestuurslid bij VSB-fonds dat als aandeelhouder erg veel geld verloor aan het Fortis-debacle. „De kans is groot dat ik in een aantal procedures gehoord zal worden”, schrijft hij. Wat hem als commissaris „in een conflicterende situatie” kan brengen ten opzichte van de Nederlandse staat. Vandaar zijn ontslag.

„Ik probeer dit Fortis-dossier achter mij te laten en ben niet op zoek naar verdere publiciteit”, zegt Joop Feilzer in een reactie op de ontslagbrieven. „Maar ik wil wel dat het debat wordt gevoerd op basis van de feiten.”

Nieuws en achtergronden over Fortis in het nieuwsthema op nrc.nl/fortis