Schaamte is te duur

Muizen herkennen het geurspoor van een mannetje tegen wie ze ooit het onderspit dolven. Die reuk leidt er echter niet toe dat zo’n beestje vlucht of zich woedend opmaakt voor wraak. In plaats daarvan kruipt een vernederde muis aarzelend, plat op zijn buikje, bij zijn overwinnaar in de buurt. Het is net alsof hij piepen wil: „Sla me niet, sla me niet. Ik zal het nooit meer doen.”

Dit muizige gedrag vertonen veel van de tienduizenden gedupeerden door de innovatieve obligatieproducten van ABN Amro en Rabobank. Men zocht (vanaf 2004) een veilige haven voor spaargeld. Maar men kreeg een gevaarlijk obligatiemengsel met mooie namen als de Asset Backed RentePlus Obligatie, de Asset Backed Inflatie Obligatie of de Rente Plus Note.

Spaarders en beleggers staken er miljarden euro’s in. De beleggingswonderen werden immers aangeprezen als ‘zeer risicoarm’, ‘veilig’ of ‘met de hoogste creditrating AAA’. Intussen bevatten ze de explosieve leningenpakketjes waar deze kredietcrisis door ontstond. De koers staat nu vaak tientallen procenten lager.

Hoort u de gedupeerden echter klagen? Ziet u ze protesteren? Belagen ze hun bank met advocaten? Nauwelijks. Slechts een fractie vecht voor schadevergoeding. De rest likt, net als de muizen, droevig en onderdanig zijn wonden.

De gevolgen kunnen dramatisch zijn. Een 64-jarige ondernemer verkocht zijn bedrijf in 2005 voor een miljoen euro. Hij wilde sparen, maar Rabobank adviseerde hem de Asset Backed RentePlus Obligaties. Zijn pensioen noteert nu de helft van de inleg.

Ook een 80-jarige vrouw stapte in een tot 2012 lopend product. Ze heeft het geld hard nodig, maar uitstappen is rampzalig wegens de lage koers. Er zijn zelfs pechvogels die hun obligatiemirakel in paniek verkochten tegen het koersdieptepunt van 9 procent. Die zitten op de blaren.

Wat nu? De gemiddelde mens reageert nogal passief. Liever dan (aan)klagen, hopen we dat het in de toekomst beter gaat. Of we schelden op ‘die rotbank’, maar blijven ondertussen klant. Maar al is niets doen het gemakkelijkst op de korte termijn, op de lange duur betreuren we vaak de dingen die we niet hebben gedaan. Zo zijn er altijd nog gedupeerden door de beurskrach van 1987 die geregeld denken: „Had ik maar geklaagd.” Wees geen muis. Doe iets. Schaamte is veel te duur.

1. Werk aan een betere wereld

Net als een stout kind moet ook de geldbranche gecorrigeerd worden. Een consument die officieel klaagt, of boos verandert van bank, geeft zo’n corrigerende tik. Dat maakt de wereld veiliger voor medeconsumenten.

2. Niet geklaagd is altijd mis

Op de website van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) staat de handige folder ‘Een financiële klacht?’ Het is een stappenplan om een klacht over een dienstverlener of een geldproduct zelf op de juiste manier aan te pakken. Zorg wel voor een brief die juridisch sluitende is.

3. Wees samen sterk

Bundel de krachten met andere gedupeerden. Betaal echter nooit een advocaat honderden euro’s vooruit terwijl hij nog niets heeft gedaan.

Lees meer van Erica Verdegaal via nrc.nl/nrcweekblad