Hagelslagbergen op Mars

Maandag schreef een klein vliegtuig 33 keer een omgekeerde U in de lucht. Maarten Kleinhans was aan boord, om proeven te doen met koektrommels vol zand. En om zo meer te leren over Mars.

Een berg hagelslag op je boterham kun je niet al te hoog maken. Dan gaan de korrels glijden en zakt de chocoladeheuvel in elkaar. Heb je je wel eens afgevraagd hoe hoog je zulke bergjes kunt maken in een vliegtuig dat naar beneden valt? Vast niet.

Onderzoekers uit Utrecht, Delft en Amsterdam hebben nu wel zoiets onderzocht. Afgelopen maandag maakten ze met een vliegtuig duikvluchten boven Schiphol, terwijl ze heuveltjes maakten in het ruim. “In plaats van hagelslag hebben we koektrommels met zand gebruikt”, zegt Maarten Kleinhans. “Zandbergjes lijken op hagelslagbergjes, maar hagelslag zou te snel vergruizen.”

De gekke proef had een serieus doel. Met de duikvluchten wilde Kleinhans ervoor zorgen dat het zand net zo snel zou vallen als op de planeet Mars. Dat zit zo. Iemand die op aarde naar beneden valt, gaat steeds sneller. Na drie seconden zoeft hij met dik honderd kilometer per uur omlaag. Dat komt door de zwaartekracht waarmee de aarde aan je trekt.

Maar wat gebeurt er als je valt in een vliegtuig dat net zo snel naar beneden duikt als jij valt? Dan merk je niet dat je valt: je bent gewichtloos en zou dus kunnen zweven. Net als het zand dat je rondstrooit.

De onderzoekers wilden niets laten zweven, maar ze wilden het zand wel langzamer laten vallen. Even langzaam als op Mars. Die planeet is kleiner dan de aarde, daardoor is de zwaartekracht is er niet zo groot en alles valt er trager. De onderzoekers lieten het vliegtuig duikvluchten maken met precies de juiste snelheid. Zo vielen de zandkorreltjes even snel als op Mars en ruim twee keer zo langzaam als op aarde.

En wat gebeurde er met de bergjes? “Het lijkt erop dat die iets steiler werden”, zegt Kleinhans, die maandag een beetje misselijk uit het vliegtuig stapte na 33 duikvluchten in de vorm van een omgekeerde U. “Al begrijp ik nog niet alle vormen die ontstaan zijn.” Het lijkt erop dat een berg puin op Mars hoger kan worden dan op aarde. En als er ooit een astronaut op Mars landt dan kan hij grote bergen hagelslag op zijn brood strooien.

michiel van nieuwstadt