'Grimmig? Ik moest er hardop bij lachen'

De grimmige band Editors is zeer geliefd in Nederland. Zanger Tom Smith is allerminst somber. Het vochtige kelder-geluid, ‘dat geeft ons een kick’.

Tom Smith deze week in Amsterdam Foto Andreas Ter Laak Zanger Tom Smith van de Britse band Editors poseert tijdens een fotosessie ter gelegenheid van nieuwe en derde album "In this light and on this evening". Brussel, 04-09-2009. Foto: Andreas Terlaak Terlaak, Andreas

In This Light And On This Evening, de derde, volgende week te verschijnen cd van de Britse band Editors, klinkt nog duisterder dan zijn voorgangers. De stekelige gitaarriffs van Chris Urbanowicz werden op de nieuwe cd vervangen door wolkige synthesizerklanken, de teksten zijn zwartgalliger, Smiths zang klinkt gedragener. Er zijn nummers als Walk The Fleet Road en The Big Exit waarin synthesizers zoemen als muggen in de avond, terwijl Smith op sonore toon zijn onheilsprofetieën voordraagt. En er zijn opzwepende nummers als Papillon en Like Treasure, waarin de keyboards hun straffe disco-deuntjes spuien.

Editors, dat in het verleden vaak met de jaren zeventig-groep Joy Division werd vergeleken, is een van de populairste bands van dit moment, zeker in Nederland. Dankzij singles als Munich en Bullets groeide de groep binnen enkele jaren uit tot een publiekslieveling, een geliefde act op grote festivals als Lowlands en Pinkpop.

In de loop van de zeven jaar dat Editors bestaat, veranderde zanger Tom Smith van een nogal studentikoze voorman in een fanatiek aanjager. Met zijn gezicht vertrokken in maniakale grimas, maakt hij sprongen die hem boven zijn keyboard doen uitkomen.

Op een zonnige september ochtend zit zanger Tom Smith op een terras in Amsterdam. Hij vertelt over het ontstaan van In This Light And On This Evening en over zijn eigen ontwikkeling als voorman.

Ik zou u niet herkennen als ik u op straat tegenkwam; u ziet er nu heel anders uit dan op het podium. Bent u zich bewust van dat verschil?

,,Ik koester het idee dat ik buiten de band en het podium een ander mens ben, minder herkenbaar dan andere muzikanten. Ik kan gewoon over straat. Zodra ik het toneel op stap, gebeurt er iets met me. Niet dat ik ‘iemand anders’ word, het is eerder een kwestie van de manier waarop ik mijn energie doseer. Mijn passie voor de muziek komt in een maniakale stroom naar buiten. De nummers zijn belangrijk voor me, dit is de manier waarop ik dat duidelijk maak.

Mijn podiumpresentatie is in de loop van de jaren extraverter geworden. Toen we de band begonnen was ik niet van plan om de frontman te zijn. Ik was heel verlegen, maar ineens was ik een performer en moest ik mijn verlegenheid van me afschudden. Door de muziek was dat mogelijk.”

U heeft bij het verschijnen van de nieuwe cd een open brief geschreven aan journalisten, omdat u genoeg heeft van vragen over uw vermeende zwartgalligheid. Waarom?

„De media gaan er altijd van uit dat we sombere muziek maken omdat we sombere mensen zijn. Als dan blijkt dat dat idee niet klopt, en wij eigenlijk vrij ongecompliceerde jongens zijn, nemen ze ons dat kwalijk. Het lijkt alsof we een goede reden moeten hebben om zulke muziek te maken, als die er niet is zijn we verdacht, en wordt onze integriteit in twijfel getrokken. Dat soort aannames storen me. Voor mij hoef je nooit een reden te hebben voor de manier waarop je je uit.”

Als er geen verband is tussen de muziek en uw humeur, waar komt dan die duistere stijl vandaan?

„Die ontstaat uit onze esthetische voorkeur. Wij vinden het mooi. En dit is voor ons fijn om te doen: muziek maken die sinister en angstaanjagend is, zowel in klank als in sfeer. We klinken misschien alsof we opgesloten zitten in een vochtige kelder. Juist dat geeft ons een kick.”

Hoe verhoudt de nieuwe cd zich tot de eerdere cd’s, wat betreft de stemming, vindt u?

„Voor mij was onze vorige plaat, An End Has A Start (2007), donkerder dan de nieuwe. De nummer daarop waren persoonlijker, ik schreef uit eigen ervaring of over ervaringen van mensen om mij heen. Op de nieuwe cd voel ik me objectiever ten opzichte van de karakters over wie ik zing. Het zijn observaties, en meestal niet uit mijn eigen leven. Zo somber zijn deze nummers niet. Walk The Fleet Road is zelfs een liefdesliedje.

Dat neemt niet weg dat andere mensen dit heel anders kunnen interpreteren; one person’s light is another person’s dark. Sommige luisteraars zullen zich bij onze muziek van kant willen maken, maar ik krijg er energie van. Het kan verkeren. Persoonlijk krijg ik zelfmoordneigingen van Britney Spears.”

Maar een regel als ‘Your blood drool attracts the flies’, in ‘Eat Raw Meat = Blood Drool’, is toch grimmiger dan wat je doorgaans tegenkomt in populaire muziek.

„Grimmig? Ik moest hardop lachen toen ik dat schreef. Ik zag mannen voor me in zakenkostuum, ongeveer zoals bij dat schilderij van Banksy, waarop leden van het House of Parliament zijn afgebeeld als hysterisch, lachende apen.

Het is een verbeelding van mijn wantrouwen jegens de mensen aan de macht. Dat is het beeld dat mijn tekst wil oproepen: die topmannen als rauw vlees kauwende patsers. En dan zing ik: These boys, they just wanna have fun.”

En de cellen, tralies, kerkhoven, geesten, en zinsneden als ‘pour salt water on the wound’, waar staan zij voor?

„Voor mij zijn dat soort thema’s op een bepaalde manier luchthartig. Er zit troost in het zingen erover, juist omdat het moeilijke, akelige dingen zijn. Zo ontdoen ze zich van de taboesfeer die eromheen hangt. Ook als ik zelf naar muziek luister, vind ik het troostrijk als iemand zulke onderwerpen voor me aansnijdt.

Voor mij moet ieder nummer inhoudelijk een tegenwicht hebben. Zo ging The Big Exit over twee geliefden. Maar dan laat ik het eindigen met een herhaalde koorzang: ‘They took what once was ours’. Dat geeft een sfeer van onheil. Ik noem het het ‘gif in de staart’ van het liefdesverhaal, dat hoort er voor mij onherroepelijk bij.”

Kan de muziek van Editors na ‘In This Light And On This Evening’ nog donkerder worden, denkt u?

„Zo donker is het ook weer niet, het blijven liedjes die je kunt meezingen en waar je op kunt dansen. Papillon bijvoorbeeld, is een opzwepend nummer, bedoeld om je het album in te trekken. In andere nummers probeerden we een filmisch geluid te bereiken. We zijn iets impressionistischer geworden. Voor het eerst heeft onze gitarist, Chris, de liedjes geschreven op een keyboard. Vroeger waren zijn gitaarriffs het skelet van de nummers, nu zijn de melodieën opgebouwd rond melodie-erupties die soms ongrijpbaarder zijn. Maar natuurlijk kan het nog donkerder, al weet ik niet of ik dat ambieer.”

De populariteit van Editors wordt steeds groter, dus de zalen waar jullie optreden worden grootschaliger. Hoe ziet u een optreden in een stadion voor zich?

„Als je in grote zalen speelt, moet je meer bieden, dat ben je nu eenmaal aan het publiek op de achterste rijen verschuldigd. U2 bijvoorbeeld is uitgegroeid tot een spektakelband. Er zijn zeker mooie dingen te bereiken met licht, geluid en beeld. Stroboscopen bijvoorbeeld zijn cool, maar zo’n visueel bombardement wordt soms ‘hol’. Steeds meer lampen, meer explosies, waar houdt het op?

Laatst zag ik Radiohead optreden en hun show was fantastisch. De muzikanten staan in een decor van hangende neonbuizen, en ze hebben filmprojecties op de achtergrond. Die films gebruiken ze op een manier die oneindig veel interessanter en fantasievoller is dan die bij de laatste U2-shows.

Voor onszelf zie ik ook mogelijkheden, het lijkt me spannend om te zoeken naar beelden die aansluiten bij onze muzikale stijl. Dat betekent dat ze in meerdere opzichten moeten inspireren; emotioneel, maar ook fysiek. Want in onze liedjes zit veel energie. Ze zetten aan tot ... bewegen.” Hij grijnst: „Ik aarzel om het woord dansen te gebruiken.”

Wat is er tegen dansen?

„Niets. Die aarzeling komt voort uit mijn typisch Engelse, mannelijke ongemakkelijkheid bij het idee van dansen. Ik ben het type dat op een bruiloft staat te praten met zijn vrienden in plaats van de dansvloer op te springen bij Come On Eileen. Als ik genoeg gedronken heb, knik ik hoogstens met mijn hoofd op de maat.”

‘In This Light And On This Evening’ is vanaf volgende week verkrijgbaar. Editors treedt ook in Nederland op, van 8 tot 11 november. De concerten zijn uitverkocht.