Waar blijft het debat in Nederland?

De revolutie van de gevende hand’ heette het opstel waarmee de Duitse sterfilosoof Peter Sloterdijk bijdroeg aan de serie ‘De toekomst van het kapitalisme’ in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. En gelukkig: er kwam prompt gedonder van.

Die Duitsers zijn wel te benijden, met een echte filosofendiscussie over de grote vragen van de tijd, waarover kranten berichten omdat het nieuws is. In Nederland is dat minder. Toen onlangs in deze krant de filosoof Slavoj Zizek een terugkeer van links naar ‘de communistische idee’ van Marx bepleitte, kwamen er twee brieven binnen van lezers die – niet geheel ten onrechte – herinnerden aan de gruwelen van Stalin en Pol Pot. Daar bleef het bij.

Voorbij onze oostgrens is dat geheel anders. In zijn artikel betoogde Sloterdijk dat alle gepraat over ‘het einde van het kapitalisme’ onzin is, omdat we al lang niet meer onder het kapitalisme leven maar in een door de staat gestuurd ‘semi-socialisme’, waarin ongeveer de helft van de bevolking, die economisch niet productief is, met behulp van de belastingen teert op de zak van de andere helft, die wel economisch productief is.

Het zijn dus niet de rijken die de armen uitbuiten – het is precies andersom, aldus Sloterdijk. En bepleitte vervolgens vervanging van de ‘dwangbelastingen’ door een systeem van vrijwillige ‘schenkingen aan de algemeenheid’.

Dit artikel wekte de gram van Axel Honneth, hoogleraar filosofie in Frankfurt. ‘Fatale diepzinnigheid uit Karlsruhe’ heette zijn antwoord in Die Zeit, in een verwijzing naar Sloterdijks woonplaats. Honneth neemt meteen maar Sloterdijks totale werk van de afgelopen jaren op de korrel, van het driedelige Sphären tot en met het recente Du musst dein Leben ändern. Hij beschuldigt Sloterdijk ervan op ondeugdelijke gronden, en vrij naar Nietzsche, de samenleving te willen indelen in lieden die hun leven in trots leiden en anderen die de vruchten van die trots willen afpakken. Die analyse, meent Honneth, getuigt van minachting voor de beginselen van de moderne rechtsstaat. Op lichtvaardige wijze, meent Honneth, roept Sloterdijk tot de „anti-fiscale burgeroorlog” op.

Sloterdijks antwoord, weer in de FAZ, viel een beetje tegen – het bestond voornamelijk uit laatdunkende opmerkingen over de hooggeleerde uit Frankfurt, die zijn werk niet echt zou kennen. Ook verweert Sloterdijk zich tegen de aantijging van Honneth, dat hij zich met zijn denkbeelden al lang niet meer in het vaarwater van de sociaal-democratische SPD bevindt – waar hij veel lezers heeft – maar ver rechts daarvan. Enigszins laf, zou ik zeggen, zegt Sloterdijk slechts uit te zijn op het doorbreken van het taboe op discussie over de progressieve inkomstenbelasting.

Overigens zou de al genoemde Zizek wel raad weten met het systeem van vrijwillige schenkingen door de rijken. In zijn recent vertaalde Geweldnoemt hij het beestje bij de naam: liefdadigheid. Bill Gates, ‘s werelds rijkste man, is tevens ’s werelds grootste filantroop.

De jongste crisis lijkt in ieder geval bevorderlijk voor het debat over grote vragen. Die deprimerende situatie na de val van de Muur, dat nog slechts het kapitalisme geloofsbrieven had, ligt achter ons. Nu nog in Nederland.

Het gehele debat is te volgen op www.faz.net en www.zeit.de