Sexy foto's, vrome teksten

Jonge, hippe vrouwen dringen door in de country, en dankzij hun sexy imago bereiken ze via YouTube en MySpace een nieuw, jong publiek. Maar verandert de muziek zelf wel?

In het clipje bij haar nummer Amazing, zien we zangeres Veronica Ballestrini op een rode velours fauteuil. Het is een verwijzing naar haar ‘claim to fame’: Ballestrini vond tienduizenden fans via YouTube-filmpjes van zichzelf, terwijl ze covers van anderen speelde, gitaar op schoot, steeds op een andere stoel. Inmiddels is haar debuutalbum What I’m all about verschenen.

YouTube-succes mag nog nauwelijks opmerkelijk heten, Ballestrini opereert in een uithoek van de muziek die normaal wordt genegeerd door jong, virtueel muziekpubliek: country.

Zeker, de 17-jarige zingt lief over vertwijfelde verliefdheden op jongens met blauwe ogen, maar dan volgt een snik of een rauwe sneer waarin onmiskenbaar haar southern accent doorklinkt. Vervolgens richt ze het woord tot haar grootste liefde, zoals in Pray when it rains: ‘I was three years old, at the side of my bed, learned to fold my hands and bow my head, when mama said: ‘You know He’s always listening’.

Hij, God. Het is een verrassing uit de mond van de donkerblonde seksbom. Maar Ballestrini staat met haar mix van sexy meisjespop en rotsvast geloof allerminst alleen.

Met haar succes, en de easypopachtige variatie op country, treedt Ballestrini in de voetsporen van andere jonge vrouwen als Carrie Underwood, die American Idol won en sindsdien tien miljoen albums verkocht, en Taylor Swift, de negentienjarige ster in Nashville die met zeven miljoen verkochte platen en vier miljoen gedownloade albums afgelopen jaar de succesvolste countryster online was. Haar debuutalbum Taylor Swift uit 2006 behaalde in de Verenigde Staten driedubbel platina, en van de opvolger Fearless (2008) werden in 2009 alleen al ruim een miljoen exemplaren verkocht.

Daar komt bij dat Swift laatst het middelpunt was van een relletje met een nog veel beroemdere rapper, waardoor haar naam wereldwijd werd genoemd. Bij de MTV Awards won ze de prijs voor beste vrouwelijke video, maar Kanye West verstoorde haar toespraak.

Dat incident leidde af van het feit dat de prijs historisch was: nooit eerder won een countryartiest een MTV Award.

Het genre wordt door de muziekzender grotendeels over het hoofd gezien. Met Swift en haar stoet jeugdige hippe navolgers is dat aan het veranderen.

Swift en Ballestrini danken hun bekendheid door hun aanwezigheid op het nieuwe mainstreammedium: internet. Dat is nieuw voor countrymuzikanten. Traditioneel vergaren zij publiek via de radio, met eigen countrymuziekzenders. Deze zangeressen zijn op internet met krabbels, tweets, chats en videoclips. Die visuele impact is groot.

Vooral van Swift duiken overal filmpjes op. Gehuld in glittergalajurk, het platinablonde haar in perfecte krul tot op haar billen en overal vergezeld door haar glanzende gitaar, speelt de zangeres de hoofdrol in een hele reeks romantische of dramatische minispeelfilms. Vaak spelen die zich af op high school, op de trappen voor de entree, in het scheikundelokaal of bij de lockers, waar een knappe donkere klasgenoot haar wel of niet wil. Die scènes worden afgewisseld met sprookjesachtige sequenties waar Swift opeens de belle op het bal is, of juist helemaal alleen, huiverend in haar blote jurk, op een dierenvel voor de open haard.

De clip bij het suikerzoete nummer Our Song bestaat volledig uit pastelkleuren, rozenblaadjes en glinsterende nagellak. Country Barbie. In het domein van de door het leven getekende redneck met cowboylaarzen in zijn truck op de stoffige snelweg hebben tule en roze telefoons hun intrede gedaan.

Dat is verrassend. Country is een van de populairste muziekgenres in de Verenigde Staten, maar behoorlijk regio- en subcultuurgebonden. Het is de muziek van het Amerikaanse platteland, en de teksten met de grote, hartverscheurende levensverhalen werden – enkele uitzonderingen (LeAnn Rimes, Shania Twain, Dolly Parton) daargelaten – voornamelijk vertolkt door blanke mannen.

Dit jaar werd Carrie Underwood door de Academy of Country Music Awards uitgroepen tot ‘Entertainer of the year’. Dat was de eerste keer in tien jaar dat die prijs naar een vrouw ging. Countrypubliek bestaat voor het belangrijkste deel uit blanke vrouwen van middelbare leeftijd. En country kent haar eigen kanalen: de zenders Country Music Television (CMT) en Great American Country (GAC). Het genre was een gesloten bastion.

Het is ook een conservatieve, patriottische muziekstroming. In elk geval is het publiek grotendeels republikeins, godvrezend en vaderlandslievend – getuige ook de boycot van countryrockband Dixie Chicks nadat de leadzangeres zich kritisch had uitgelaten over het beleid van de toenmalige president George W. Bush. De behoudzucht komt deels tot uiting in de onveranderlijkheid van het genre. Steelgitaar, akoestische gitaar, viool en banjo zijn de standaardinstrumenten, de zanger zingt met eelt op zijn stem over een bewogen leven vol verraderlijke vrouwen of verloren liefdes. De opbouw van een nummer kent doorgaans weinig variatie en bestaat uit deuntjes die zwaar tegen volksliedjes aanleunen. Met uitzondering van enkele sterren (Johnny Cash, Hank Williams, Dolly Parton) brengt country weinig muzikale opwinding voort.

Vraag jeugdige muziekliefhebbers naar hun smaak, en het antwoord zou wel eens kunnen zijn: „Alles, behalve country.” De aanpak van Taylor Swift heeft dat veranderd. Plots vindt de jeugd country blijkbaar wel cool. En in haar kielzog proberen talloze jonge, vrouwelijke countryzangeressen, via Hyves, Facebook en Twitter, dezelfde fanbase te veroveren. Dit najaar staat ons een invasie te wachten. Vlak voor de plaat van Ballestrini verscheen deze zomer al het gelijknamige debuut van countrybandje Gloriana, bestaande uit een ‘All American’, Abba-achtige formatie van twee lieve meisjes en twee nette jongens. Binnenkort worden bovendien de eerste albums verwacht van onder anderen Jenette Mccurdy (17), Jessie James (21), Jesse Lee (22) en Whitney Duncan (24).

Vooral Jesse Lee is actief op Twitter. „Ik beantwoord elk bericht dat ik krijg”, zei ze tegen de International Herald Tribune. „Vaak schrijven mensen me: ik hou eigenlijk niet van country, maar ik vind jouw liedjes leuk.”

De vraag is in hoeverre de uiterlijke veranderingen het genre ook muzikaal vernieuwen. Dat gebeurt maar mondjesmaat en subtiel. De steel guitar en akoestische gitaar zijn vrijwel overal present, vaak ook de banjo en viool. De melodie is ook hier immer helder en eenduidig. De nieuwe countrysterren vlakken de typische redneck-randjes af en smeren hun producties dicht met eenvormige gitaarpop, zoals we die al kennen van tientallen Amerikaanse mainstreamartiesten.

Swift en haar navolgers handhaven de belangrijkste traditionele muziek- en stijlkenmerken van country. Ook dat laten ze soms zien in hun video’s.

Zo knipoogt Veronica Ballestrini naar haar countryachtergrond door in een clip gitaarspelend voor een hooischuur te staan, terwijl de jongen die ze wil veroveren aan komt rijden op de tractor. De clip bij Wanted van Jessie James is een aaneenrijging van symbolen uit het Oude Amerika: de oldtimer met open dak, de zanderige snelweg, het verlaten tankstation, de neonverlichte diner. In haar clip bij Our Song staat Swift de ene keer in haar promdress op een typisch Amerikaanse veranda, dan weer is ze uitgedost à la Christina Aguilera – maar wel met cowboylaarzen en akoestische gitaar.

Het ‘nieuwe’ aan deze piepjonge countryzangeressen is uiteindelijk dat ze een aloud genre deels conserveren en deels combineren met andere reactionaire elementen waar in de Verenigde Staten gegarandeerd een (jong) massapubliek voor is: gladde mainstream gitaarpop, High School, glamour en God. Want ook Tayor Swift zingt in Our Song: ‘And when I got home, before I said Amen, asking God if he could play it again.’

Dat is niet alles. Ze voegen aan de country nog een Amerikaanse traditie toe: moralisme in Disney-sfeer. Vrijwel alle hippe countrymeisjes zijn brave blonde meisjes als Jessica Simpson en Britney Spears, gekneed volgens het zangeressenformat dat in de jaren negentig is bedacht door showprogramma The Mickey Mouse Club, en werd uitgezonden op Disney Channel. Hun teksten gaan wel over vriendjes en romantiek, maar fysiek gaat het verlangen nooit ver. Belangrijke onderwerpen zijn wilskracht, liefde, familie en de kracht van het geloof.

Je zou kunnen spreken van de disneyficatie van country. Disney is ook de sleutel tot de videoclips van Taylor Swift: ze hinten allemaal op succesvolle Disney-meisjesfilms als The Princess Diaries en Ella Enchanted. Ook de clip bij You belong with me waarvoor ze de MTV Award ontving heeft weer alle succesingrediënten. Nerderig meisje houdt van knappe jongen, maar die valt voor snelle vrouw. Op hun schoolbal heeft het meisje haar bril af en een mooie jurk aan, en nu ziet hij haar pas echt zoals ze is. Hij dumpt de bitchy ander, en ze vinden eeuwige liefde bij elkaar. Disney en country, een superformule voor Amerikaans succes.

Is deze vrouwelijke countryvariant dan nog een vooruitgang te noemen? In haar succesvolle single It’s a girl thing bezingt Jesse Lee stereotiepe verschillen tussen man en vrouw: ‘We love romance, and candlelight, you like a cold beer, we like a fine wine. You hardly talk, we can talk all night, you wanna fix it, we just wanna cry.’ Het blanke mannenbastion mag dan toegankelijk zijn voor jonge vrouwen, hun boodschap is minstens zo conservatief.