Nieuwe brieven van Van Gogh

Twintig ‘nieuwe’ brieven van Vincent van Gogh staan in de eerste wetenschappelijke editie van zijn brieven, die volgende week verschijnt.

Het betreft brieven die ongepubliceerd waren, brieven waarvan de bladen in de loop der jaren verspreid zijn geraakt, die voor ’t eerst weer zijn samengevoegd, en brieven die zijn gecompleteerd met ontbrekende passages en gedichten. Onderzoeker Leo Jansen: „Wie voorheen de brieven las, bevond zich op een uitgestrekte vlakte. Je wist niet waar je moest kijken. Deze uitgave maakt het mogelijk om Van Gogh driedimensionaal te lezen en te onderzoeken.”

Eén vondst is een fragment van een brief op de achterkant van een tekening van het Gele Huis in Arles uit 1888, die een andere brief completeert en begrijpelijk maakt. Een andere is een uitgebreide condoleance-brief van Van Gogh aan zijn vroegere Haagse werkgever, die juist een kind heeft verloren. Ook Van Goghs ouders hadden voor de geboorte van Vincent een kind verloren. Tot nu toe nam men aan dat Van Gogh levenslang door schuldgevoel werd gekweld, omdat hij dacht zijn overleden broertje te moeten vervangen. Onderzoeker Hans Luijten: „Uit deze brief blijkt het omgekeerde: Van Gogh schrijft heel nuchter over de dood van zijn broer.”

In de volledig geannoteerde uitgave zijn alle personen die Van Gogh noemt voor zover mogelijk geïdentificeerd – van eenvoudige boeren in Etten tot buurvrouwen in Nuenen. Alle afbeeldingen waaraan Van Gogh refereert, zijn opgespoord en afgedrukt, en alle bijbelse verwijzingen – ook waar Van Gogh niet letterlijk citeerde – onderzocht. Aan de editie is door drie onderzoekers – Nienke Bakker, Leo Jansen en Hans Luijten – vijftien jaar lang gewerkt. Het mammoetproject is ondersteund door het Van Gogh Museum in Amsterdam en het Huygens Instituut in Den Haag.

De in drie talen verschijnende uitgave omvat bijna 2.200 pagina’s en 4.300 illustraties. Ook verschijnt er een Engelstalige webeditie, waar alle brieven in de oorspronkelijke taal, als manuscript en in vertaling zijn afgedrukt. Noten, feitelijke essays en tijdbalken geven hier, nog meer dan in de boekeditie, een vrijwel volledig beeld van Van Gogh en zijn tijd.

Zie ook Cultureel Supplement: pagina 6-7