Glengarry Glen Ross

Het is een vervolgverhaal dat zich vooral afspeelt in de uitzendingen van één actualiteitenrubriek: Nova. De laatste maanden worden daar telkens weer nieuwe sordid details gepresenteerd over de DSB-bank, een naar oprichter Dirk Scheringa genoemde hypotheek- en leningenverstrekker met agressieve verkoopmethodes.

Mensen worden met mooie beloftes weggelokt bij hun oude bank en raken vervolgens in de problemen door gestegen maandlasten. In Nova vertellen ze dan hun trieste verhaal, waarna DSB bij monde van persvoorlichters beterschap en saneringsregelingen belooft, waarna er niets gebeurt, waarna de in steeds grotere problemen gekomen klanten verhaal halen bij Nova, waarna da capo al fine.

Maar afgelopen maandag werd het vaste patroon doorbroken. In Nova kwamen dit keer de mensen aan het woord die zich actief hadden schuldig gemaakt aan de vel-over-neuspraktijken van DSB. Anoniem weliswaar, maar dat deed aan de kracht van hun verhalen weinig af. Overbodige koopsommen, koppelverkoop, algemene overkreditering – ze schaamden zich ervoor. Eén spijtoptant vertelde hoe hij na de verkoop van een nutteloze koopsompolis aan twee op dat moment nog dolgelukkige mensen huilend in zijn auto terugreed. Toen hij dat vertelde aan zijn collega’s zeiden die: ‘Ach joh, voor jou een ander.’ Geen vreemde reactie in een cultuur waarin de beste verkoper rondloopt in een T-shirt met daarop de eretitel ‘Koopsomkanjer!’, en waarin het credo van het management luidt: ‘Liegen mag, bedriegen niet’.

Het is alsof je beland bent bij een uitvoering van Glengarry Glen Ross, het 25 (!) jaar oude toneelstuk van David Mamet over een Amerikaans makelaarskantoor dat by hook or by crook – vooral by crook – probeert om waardeloos onroerend goed aan de man te brengen. De verkopers, verwikkeld in een moordende onderlinge concurrentiestrijd, laten geen drukmiddel onbenut en geen scrupule intact. En wat het allemaal nog meer ‘DSB’ maakt: ze spreken een testosterontaaltje dat niet alleen grof en hanig is maar ook drijft op cynische en herkenbare oneliners.

‘De kapitalistische variant van de evolutieleer’ noemde theaterrecensent Kester Freriks Glengarry Glen Ross toen het stuk een week geleden opnieuw in première ging – 15 jaar nadat het voor het eerst furore maakte op het Nederlandse toneel onder de titel Vastgoed BV.

Gaat dat zien, zou je bijna zeggen; er is ook nog een geweldige verfilming met Al Pacino en Jack Lemmon in de hoofdrollen.

Maar eigenlijk hoeft dat niet eens. Je kunt ook gewoon de krant openslaan of de televisie aanzetten.

Pieter Steinz