Wouter Bos is wél in vorm

Bos kreeg gisteren van de oppositie complimenten.

De minister van Financiën (PvdA) zei niet veel meer dan de premier eerder, maar hij zei het wel beter.

Wouter Bos en Jan Peter Balkenende tijdens de Algemene Beschouwingen twee weken geleden. (Foto Peter Hilz) Nederland, Den Haag, 17 september 2009, Wouter Bos, Jan Peter Balkenende en Andre Rouvoet Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede kamer (tweede dag) Foto: Peter Hilz Hilz, Peter

De Kamervoorzitter had gisterochtend een verzoek aan de volksvertegenwoordiging. Of de parlementariërs de minister van Financiën in de eerste tien minuten van zijn antwoord niet wilden onderbreken zodat de minister ‘zijn verhaal kon neerzetten’.

Daar hecht Wouter Bos (Financiën, PvdA) wel aan, zijn verhaal neerzetten. Bos deed gisteren met zichtbaar plezier datgene wat tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen door de oppositie zo gemist werd: het verkopen van een verhaal, of althans een poging daartoe. Minister-president Balkenende was vlak na Prinsjesdag naar eigen zeggen niet in vorm. Hij kreeg kritiek op het urenlang voorlezen van ambtelijke antwoorden bij de verdediging van de begroting voor 2010. Ruim eenderde van het parlement steunde aan het eind van de dag een motie van wantrouwen tegen het kabinet.

Gisteren was de atmosfeer minder geladen, dat voordeel had Bos. En de weerstand was minder. Moest premier Balkenende in een volle zaal de degens kruisen met Kamerleden als Mark Rutte (VVD) en Alexander Pechtold (D66), Bos had gisteren alleen de fractiespecialisten van Financiën tegenover zich – die zijn in dit geval minder retorisch begaafd.

Bos verzette zich fel tegen de kritiek dat de instelling van twintig werkgroepen om miljardenbesparingen te onderzoeken achterkamertjespolitiek is en een gebrek aan besluitvaardigheid weerspiegelt. Volgens hem zijn de coalitiepartijen juist bereid om „de loopgraven te verlaten”, om „Nederland terug op de tekentafel te leggen” waarbij alles bespreekbaar is. Hij nodigde de Kamer uit om mee te doen. „Ik constateer dat geen enkel voorstel van de oppositie ook maar in de buurt komt van de bedragen waar het de komende jaren om gaat en dat ook geen enkele oppositiepartij de bereidheid heeft getoond om aan de eigen heilige huisjes te komen.”

Veel aandacht ging uit naar de noodzaak van miljardenbesparingen – of dat nu via bezuinigingen gebeurt of via lastenverzwaringen. Doordat de inkomsten sterk dalen en de uitgaven stijgen, lopen de begrotingstekorten op. De vraag is hoeveel daarvan straks moet worden ingelopen. Bos wees daarbij op een keur aan uitgaven die sneller groeien dan het nationale inkomen: de uitgaven aan infrastructuur, aan zorg, aan rente op de staatsschuld en uitgaven die samenhangen met de stijgende levensverwachting. Ofwel, ook bij economisch herstel blijft de overheid dan met een financieel gat zitten.

„Zelfs als het weer goed gaat straks, zitten we nog met een kanjer van een probleem.”

De PVV werd van diverse kanten aangevallen dat de beweging geen oplossing heeft voor de crisis. Volgens Ewout Irrgang (SP) wil de PVV niet snijden in de AOW, maar ook niet in de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente of de zorgtoeslag. „Dan is de vraag waarin u dan wel wilt snijden. Kom niet aan met alleen maar ontwikkelingshulp, want daarmee komt u ook niet aan 35 miljard euro.”

Tony van Dijck antwoordde: „Als ik alleen al de milieusubsidies, de duurzaamheidssubsidies, de innovatiesubsidies bij elkaar optel, kom ik zo op 10 tot 15 miljard euro. Alleen de Stichting Natuur en Milieu krijgt al 8 miljoen per jaar; Milieudefensie 3 miljoen. Al die activistische groepen kunnen we missen als kiespijn.” Irrgang noemde die voorbeelden ‘peanuts’.

Minister Bos zei later dat de PVV er niet aan ontkomt ook in „rechtse hobby’s” te snijden.

Fatma Koser Kaya (D66) memoreerde aan het eind van het debat dat de minister-president niet goed in vorm was bij de Algemene Politieke Beschouwingen. „De invaller van de premier liet beter spel zien. Chapeau voor het mooie debat”. Maar zij tekende daar tegelijkertijd bij aan dat de meeste vragen over de „brede heroverwegingen” nog onbeantwoord bleven.

Ook de VVD was opmerkelijk mild. „De minister hield een gepassioneerd betoog. Dat spreekt mij aan”, zei Frans Weekers. „Ik ben aangenaam getroffen door de minister van Financiën, door zijn boodschap van knopen doorhakken. Dit kabinet kan toch nog een zakenkabinet worden.”

Maar SGP-leider Bas van der Vlies, de nestor van de Tweede Kamer, vroeg zich wel af waar dit verschil van toonzetting bij de VVD op gebaseerd was. „Wat is nu het verschil tussen de premier en deze minister? De toezeggingen van de Algemene Politieke Beschouwingen zijn herhaald. Er is alleen over de werkgroepen nadere informatie verstrekt. De antwoorden van de minister waren vandaag verhelderend. Het is duidelijk dat het komende parlementaire jaar een spannend en ook riskant jaar zal worden.”