Twintig jaar tv van private lefgozers

Met een speciale aflevering van De TV Kantine (RTL4) beginnen morgen de festiviteiten rond het twintigjarig bestaan van commerciële televisie in Nederland. Eigenlijk was RTL Veronique een Luxemburgse zender, die louter om die reden via een U-bochtconstructie de Nederlandse huiskamers kon bereiken, in tegenstelling tot het door Joop van den Ende opgerichte sterrenpodium TV10, dat geen toestemming kreeg en zo voortijdig sneefde.

Op 2 oktober 1989 om zes uur ’s avonds was Jeroen Pauw als presentator van RTL Nieuws het eerste gezicht dat op de private televisie te zien was. „Een uit zijn krachten gegroeide poedel in een pak” noemt Pauw zichzelf van destijds in een interview met HP/De Tijd, dat een special wijdt aan het jubileum. Het was in zijn woorden een bij elkaar geraapt stelletje „losers”, dat achteraf over de langste adem zou blijken te beschikken.

Die begindagen werd er deels daadwerkelijk geopereerd vanuit een verre van professionele studio in Luxemburg, zo vertelde pionier Irene Moors gisteren bij Pauw & Witteman. De nieuwslezer werd een alom gerespecteerde coryfee van de publieke omroep, Moors is al die tijd een publiekstrekker van RTL gebleven.

Belangrijker dan de nostalgische anekdotes is de vraag of en hoe de commerciële omroep het medialandschap heeft veranderd. HP/De Tijd waagt een poging tot inventarisatie door publicatie van een canon van de 25 belangrijkste programma’s van de vier RTL-zenders, de drie van de SBS-groep en Tien/Talpa. Bij de eerste twaalf kan ik me wel iets voorstellen. Barend & Van Dorp was het voorbeeld van alle huidige talkshows waarin willekeurige gasten met elkaar over van alles en nog wat spreken. Goede Tijden, Slechte Tijden is de eerste soap en veranderde opvattingen over wat een acteur de moeite waard maakt. Ook Big Brother en RTL Boulevard zetten een nieuwe standaard. RTL Nieuws houdt het NOS Journaal scherp. Pauw: „RTL Nieuws is... Ajax. Omdat het lefgozerig is en net als Ajax ook kan verliezen. Het NOS Journaal vind ik echt PSV. Dan worden ze misschien wel landskampioen, maar het is het toch allemaal net niet.”

De tragiek van RTL Nieuws is wellicht dat het nooit helemaal serieus wordt genomen. Parlementair redacteur Frits Wester is tegenwoordig bijna vaker te zien als gast bij de publieke zenders dan in zijn eigen habitat.

Verderop in de top-25 staan titels als Het Blok, Domino Day en Eigen Huis &Tuin, waar ik niets positiefs in kan ontdekken. Dat er in een commerciële omgeving geld wordt verdiend met gesponsorde programma’s, daar valt weinig bezwaar tegen in te brengen. Als ik er maar niet naar hoef te kijken en de publieke zenders dat voorbeeld maar niet zouden volgen.