Schrikken van begrip voor morsige moordenaar

Theater Oog om Oog van Marcel Otten. Gezien: 30/9 Leidse Schouwburg. Tournee t/m 30/1. Inl. hummelinckstuurman.nl * * *

De man is een moordenaar, zijn strafblad gitzwart. Hij heeft een achttienjarige meisje verkracht en doodgeschoten. Maar de moordenaar, Michael Lasalle, kent geen schuldgevoel. De maatschappij heeft het gedaan, de staat Louisiana, de gouverneur, drank, drugs. Hij acht zichzelf onschuldig.

Victor Löw vertolkt in Oog om Oog de genadeloze killer. Getemd door handboeien, dreigend en vol haat staat hij op het toneel. Hij is ter dood veroordeeld. Een non, Helen Prejean, begeleidt hem in zijn laatste dagen. Zij trekt zich zijn lot aan, verdedigt hem, ontvlamt in liefde en zwengelt zijn schuldgevoelens aan. Zelfs oog in oog met de ouders van het meisje neemt ze het voor hem op.

Linda van Dyck speelt de liefdevolle zuster. Naïef, een reddende engel is ze, een heilige non in witte jurk. Regisseur Ignace Cornelissen plaatst haar consequent in het midden van de speelvloer tussen houten banken en stoelen. De ouders van het meisje komen steeds van rechts op, Löw van links, hopend op uitstel van executie. Zuster Helen valt zo een zware beproeving ten deel, alsof ze tussen goed en kwaad moet kiezen. Maar het kwaad moet niet leiden tot het bijbelse „oog om oog, tand om tand”, maar tot begrip, liefde, vergeving. Een zware rol, die van Dyck in een gevoelige balans speelt.

Marcel Otten baseerde Oog om Oog op de film Dead Man Walking (1995) van Tim Robbins. In de Verenigde Staten werd de film ontvangen als een pleidooi tegen de doodstraf, hoewel Robbins geen expliciet standpunt inneemt. De non (gespeeld door Susan Sarandon) haalt bij de verdachte (Sean Penn) geleidelijk een menselijk gezicht te voorschijn.

Ook in Oog om Oog maakt de toeschouwer die ommekeer mee, met als verschil dat Victor Löw van meet af aan innemend speelt, al scheldt hij de zuster uit voor rat, spuugt hij op haar en is hij snoeihard. Zowel film als toneelstuk brengen bij de toeschouwer de catharsis teweeg: we schrikken van onszelf als we begrip hebben voor een morsige lustmoordenaar. Het is non Helen die dit begrip met haar tekst en spel entameert.

De scènes wisselen elkaar in hoog tempo af. Dat geeft Oog om Oog een filmische kracht. Aan het slot, vlak voor de terechtstelling, vraagt de misdadiger vergiffenis aan de ouders, gespeeld door Lieneke Le Roux en Reinier Bulder. Geen executie, zoals in de film, maar een verstild, prevelend slot. Dat is een eerlijke keuze van regisseur en schrijver. Wat bereikt is, is sympathie voor de duivel. Misschien iets teveel. Per slot is een afschuwelijke misdaad gepleegd.