Invaller van Balkenende laat mooier spel zien

De oppositie gaf Wouter Bos complimenten. Toch zei de minister van Financiën niet veel meer over de begroting dan eerder de premier. Maar hij bracht het wel beter.

De Kamervoorzitter had gisterochtend een verzoek aan de volksvertegenwoordigers. Of zij de minister van Financiën in de eerste tien minuten van zijn antwoord niet wilden interrumperen zodat de minister ‘zijn visie neer kon zetten’.

Daar hecht Wouter Bos (Financiën, PvdA) wel aan, zijn visie neerzetten. Bos deed gisteren met zichtbaar plezier datgene wat tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen door de oppositie zo gemist werd: het verkopen van een verhaal, of althans een poging daartoe.

Minister-president Balkenende was vlak na Prinsjesdag naar eigen zeggen niet in vorm. Hij kreeg kritiek op het urenlang voorlezen van ambtelijke antwoorden bij de verdediging van de begroting voor 2010. Ruim eenderde van het parlement steunde aan het eind van de dag een motie van wantrouwen tegen het kabinet.

De atmosfeer was gisteren minder geladen, dat voordeel had Bos. En de weerstand was minder. Moest premier Balkenende in een volle zaal de degens kruisen met Kamerleden als Mark Rutte (VVD) en Alexander Pechtold (D66), Bos had gisteren alleen de fractiespecialisten van Financiën tegenover zich – en die zijn minder retorisch begaafd.

Bos verzette zich fel tegen de kritiek dat de instelling van twintig werkgroepen om miljardenbesparingen te onderzoeken achterkamertjespolitiek is en een gebrek aan besluitvaardigheid weerspiegelt. Volgens hem zijn de coalitiepartijen juist bereid om „de loopgraven te verlaten”, om „Nederland terug op de tekentafel te leggen”, waarbij alles bespreekbaar is. Hij nodigde de Kamer uit om mee te doen. „Ik constateer dat geen enkel voorstel van de oppositie ook maar in de buurt komt van de bedragen waar het de komende jaren om gaat en dat ook geen enkele oppositiepartij de bereidheid heeft getoond om aan de eigen heilige huisjes te komen.”

Veel aandacht ging uit naar de noodzaak van miljardenbesparingen – of dat nu via bezuinigingen gebeurt of via lastenverzwaringen. Doordat de inkomsten sterk dalen en de uitgaven stijgen, lopen de begrotingstekorten op. De vraag is hoeveel daarvan straks moet worden ingelopen. Bos wees daarbij op een keur aan uitgaven die sneller groeien dan het nationale inkomen: de uitgaven aan infrastructuur, aan zorg, aan rente op de staatsschuld en uitgaven die samenhangen met de stijgende levensverwachting. Ofwel, ook bij economisch herstel blijft de overheid met een financieel gat zitten. „Zelfs als het weer goed gaat straks, zitten we nog met een kanjer van een probleem.”

De PVV werd van diverse kanten aangevallen dat de beweging geen oplossing heeft voor de crisis. De PVV wil noch snijden in de AOW, noch in de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente of in de zorgtoeslag. „Dan is de vraag waarin u wel wilt snijden”, zei Ewout Irrgang van de SP. „Kom niet aan met alleen maar ontwikkelingshulp, want daarmee komt u ook niet aan 35 miljard euro.”

Tony van Dijck antwoordde dat er 20 miljard euro aan subsidies wordt uitgegeven. „Maar welke subsidies wilt u dan schrappen?”, vroeg Irrgang. Ik kom daar zo op, riposteerde Van Dijck. „Nu graag”, hield Irrgang aan. Van Dijck: „Alleen de Stichting Natuur en Milieu krijgt al 8 miljoen per jaar; Milieudefensie 3 miljoen. Al die activistische groepen kunnen we missen als kiespijn.” Peanuts, noemde Irrgang die voorbeelden. Bos even later: „De PVV zal ook in rechtse hobby’s moeten snijden.”

Fatma Koser Kaya (D66) memoreerde aan het eind van het debat dat de premier niet goed in vorm was bij de Algemene Politieke Beschouwingen. „De invaller van Balkenende liet vandaag mooier spel zien. Chapeau in ieder geval voor een prettiger debat dan twee weken geleden.” Maar zij voegde daar direct aan toe dat Bos net als Balkenende geen keuzes maakt en onvoldoende leiderschap toont.

Ook de VVD was opmerkelijk mild. „De minister hield een gepassioneerd betoog. Dat spreekt mij aan”, zei Frans Weekers. „Ik ben aangenaam getroffen door de minister van Financiën, door zijn boodschap van knopen doorhakken. Dit kabinet kan toch nog een zakenkabinet worden.”

Maar SGP-leider Bas van der Vlies, de nestor van de Tweede Kamer, vroeg zich wel af waar dit verschil van toonzetting bij de VVD op gebaseerd was. „Wat is nu het verschil tussen de premier en deze minister? De toezeggingen van de Algemene Politieke Beschouwingen zijn herhaald. Er is alleen over de werkgroepen nadere informatie verstrekt.”