Haagse eenheid in crisistijd ver te zoeken

Schurende verhoudingen in de coalitie en ruzie in de SER. De eendracht in zware economische tijd is ver weg.

Staat Nederland voor een periode van grote maatschappelijke en politieke onrust? Dat kan haast niet anders na de harde confrontaties, gisteren binnen de coalitie en tussen de sociale partners, die de ogenschijnlijke eenheid van Prinsjesdag, twee weken geleden, ruw doorbraken.

Eerst ging het mis in polderend Nederland aan de Haagse Bezuidenhoutseweg. Een paar uur later kwam het op het Binnenhof tot een botsing. Het overleg tussen vakbonden en werkgevers over de AOW mislukte. En in de Tweede Kamer liep een debat over de missie in Uruzgan onverwachts uit de hand, ondanks masseerwerk vooraf door de fractieleiders van de coalitie. PvdA en ChristenUnie wierpen met een motie een blokkade op voor een verlengde rol in Uruzgan. Zo liet deze coalitie opnieuw zien hoeveel moeite ze heeft om lastige kwesties zonder conflict af te handelen.

Binnen de regeringscoalitie lijken meningsverschillen, ruzietjes en irritaties de overhand te krijgen. Ter nuancering: de vorige kabinetten-Balkenende holden ook van incident naar incident. En in een kabinet dat over de helft is, begint het meer te schuren. Dan nemen de partijen meer de ruimte.

Maar nu speelt er meer. Geruchten dat premier Balkenende tussentijds naar Brussel vertrekt houden aan. En door de economische crisis is het kabinet van karakter veranderd: van een investeringskabinet naar een bezuinigingskabinet. Bezuinigen is veel lastiger. Maar net als de AOW heeft de coalitie belangrijke besluiten – met de ‘brede heroverwegingsoperatie’ – voor zich uitgeschoven.

Een half jaar geleden werd de AOW op het bord van de sociale partners gelegd. Nu is het terug bij de politiek. Het kabinet moet een modus vinden die de coalitiepartijen tevreden stelt en niet leidt tot demonstaties op Malieveld of Museumplein. Dat wordt moeilijk; de kans dat de vakbonden nog instemmen is miniem. De AOW-leeftijd gaat hoe dan ook omhoog, zo was de kabinetsinzet steeds.

Grote vraag is hoe de PvdA zich opstelt. In hoeverre zal deze partij uitzonderingen eisen waardoor de AOW-maatregel toch nog sociaal is of lijkt? De raadsverkiezingen spelen daarbij op de achtergrond duidelijk mee. De SP was gisteren al met een minidemonstratie aanwezig bij het SER-gebouw. Op de spandoeken stond 65 blijft 65. Door het mislukken van het overleg is de FNV, historisch gezien een bondgenoot van de PvdA, de kant van de SP opgedreven. Ook de PVV kondigt groot verzet aan.

Volgens PvdA-leider Bos zijn er „honderdduizend manieren” om de AOW-verhoging sociaal en honderdduizend manieren om het niet-sociaal te regelen. Dus zijn er ook honderdduizend manieren om ruzie te krijgen. En dan hebben we het alleen over de AOW.

Commentaar: pagina 9

Reconstructie: pagina 15