De grootste familie op zwart?

De grootste publieke omroep kreeg gisteren een negatief advies over de uitzendvergunning. Maar de TROS zal niet snel verdwijnen uit het bestel.

De TROS kreeg gisteren een rode kaart van het Commissariaat voor de Media. De toezichthouder gaf minister Plasterk (Media, PvdA) een negatief advies over de uitzendvergunning van ‘de grootste familie van Nederland’. De minister noemde dat „opvallend”. Hoe groot is de kans dat de TROS van het scherm gaat?

Niet eerder hing zo’n zware sanctie een grote publieke omroep boven het hoofd. De TROS is de grootste omroep van Nederland met 465.455 leden. Bij de organisatie werken 223 mensen.

De TROS reageert tamelijk laconiek op de dreiging op zwart te gaan. „Het commissariaat heeft ook gezegd dat we een belangrijke bijdrage leveren aan het publieke bestel”, zegt een woordvoerder. „We gaan graag een gesprek aan om op overtuigende wijze te laten zien dat we de Mediawet zullen naleven.”

Reden voor het negatieve advies is volgens het commissariaat dat de TROS „onvoldoende duidelijk” maakt dat de omroep de regels van de Mediawet naleeft. „De TROS is de dubieuze koploper van alle publieke omroepen als het gaat om het overtreden van de reclame- en sponsorregels en het verbod om dienstbaar te zijn aan de winst aan derden”, schrijft het commissariaat.

Plasterk stuurde in juli een brief aan de Tweede Kamer waarin hij dreigde de uitzendlicentie in te trekken. Het kinderprogramma Bibaboerderij van de TROS was onderdeel van een marketingconcept van supermarktketen C1000 en dat verbiedt de Mediawet. De sanctieprocedure loopt nog.

Medy van der Laan, oud-staatssecretaris Media (D66), vindt het van lef getuigen dat het commissariaat „een hoogst ongebruikelijk” advies durft te geven. „Misstanden worden bij de publieke omroep vaak met de mantel der liefde bedekt. Dit is een pittige beslissing die goed is voor de geloofwaardigheid.”

De zwaarste sanctie tot nu toe trof Veronica toen die nog deel uitmaakte van het publieke bestel, zegt Huub Wijfjes, hoogleraar radio- en tv-geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Er werd één maand zendtijd ingetrokken omdat Veronica financier bleek te zijn van de commerciële zender RTL Véronique, die later verder ging als RTL4.

Wijfjes verwacht niet dat de TROS haar licentie zal kwijtraken, omdat hij dat politiek onhaalbaar acht. „Plasterk zal wel wijzer zijn. De TROS heeft zo veel leden. Maar het zou goed zijn als de minister aan een omroep die al jarenlang de regels stelselmatig overtreedt zou vragen: hoe vaak ga je de reclameregels nog overtreden? Zou je niet buiten het bestel verder gaan als commerciële omroep?”

Jo Bardoel, hoogleraar mediabeleid aan de Radboud Universiteit Nijmegen, ziet het advies ook als een waarschuwing aan andere publieke omroepen om niet te flirten met commercie en onafhankelijkheid te behouden. Hij zat in de mediacommissie van de Raad van Cultuur (RvC) die gisteren net zoals het Commissariaat en de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) een advies gaf aan de minister over de uitzendvergunningen van de ledenomroepen en de nieuwe omroepen PowNed en WNL (Wakker Nederland) die respectievelijk twee en drie positieve adviezen kregen. „Zowel het commissariaat als wij tekenen aan dat WNL niet genoeg losstaat van de Telegraaf Mediagroep. Je moet heldere verhoudingen scheppen. Alleen dan kun je overtredingen voorkomen.”

Plasterk beslist voor 1 november over de nieuwe licenties.

Advies van het Commissariaat en andere twee adviezen op nrc.nl/binnenland