Waarom Wilders

De actieve aanhangers van Geert Wilders en de PVV zijn oprecht begaan met de samenleving. ‘Nederland graaft zijn eigen graf.’

Robin Utrecht / ANP

Dinsdagavond is country-avond bij Randstad Radio in Rijswijk. Technicus ‘Lucky Luke’ morrelt aan de microfoons. Sidekick ‘Elvis’ hangt de versiering op: zuidelijke vlaggen uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Deejay Jack Poelman zet zijn honkbalpet af en haalt een zwarte stetson uit een plastic tas. „Als ik die niet opzet, vragen luisteraars binnen vijf minuten waar mijn hoed is.” Luisteraars kunnen ‘Country Jack’ via de webcam zien werken.

Poelman, 47 jaar, heeft op de radio verteld dat een journalist met hem over Geert Wilders komt praten. „Veel luisteraars zeiden dat ik moest oppassen. De linkse pers wil alleen op Wilders afgeven.” Overdag is hij vrachtwagenchauffeur, maar in dat wereldje voelt hij zich minder thuis.

„Dat gelul van ‘huhuh, ik heb een bloot wijf gezien’. En als je een keer over politiek begint, blijft het stil.”

Poelmans moeder is Indisch, net als de moeder van PVV-leider Wilders. „Kinderen zeiden over mij: ik mag niet met hem omgaan, hij is er een van zwarte Jopie.” Bij een racistische partij zou hij zich daarom niet thuis voelen. De PVV is niet racistisch, zegt hij. En ook niet anti-moslim. „Als een moslim integreert en zijn religie beleeft in de privésfeer is Wilders helemaal niet tegen hem.”

Maar ze integreren dus niet. In de snackbar van zijn woonplaats Moordrecht sprak hij jongens van Marokkaanse afkomst die zeiden: ‘Wacht maar, over een paar jaar trappen we die koningin van jullie eruit en zijn wij de baas.’ Hij gelooft ze.

„Echt: ik denk dat er een plan achter zit vanuit Marokko. Nu al zie je dat politieauto’s worden bekogeld, buschauffeurs en ambulancebroeders worden belaagd. Ik denk dat Nederland zich onder leiding van de politiek in slaap laat sussen.”

Poelman is een van de ongeveer zestig mensen die we per e-mail verzochten om een gesprek over de PVV. Het zijn geen partijleden, die heeft de PVV niet, maar mensen die zich ten minste één keer hebben aangemeld voor een bijeenkomst met Wilders. Door een vergissing bij de PVV lekte de lijst met hun mailadressen uit.

Niet iedereen reageerde op ons verzoek. Een vrouw mailde een plaatje terug van een schietschijf – dat zou ze worden als ze onder haar eigen naam meedeed. Een student aan de Haagse hotelschool „geloofde er geen reet van” dat wij van „de NRC” waren. Ook degenen die wel met ons in gesprek gaan, zijn op hun hoede. De meesten gaan liever niet op de foto. Sommigen willen uiteindelijk toch niet met hun achternaam in de krant.

Foto Merlin Daleman

PVV-stemmer Teunis den Hertog. Foto Merlin Daleman

Eencellige Tokkies

Eenmaal in gesprek praten twintig PVV-aanhangers lang en graag. Ze vinden dat de media hen afschilderen als „eencellige tokkies” en willen dat rechtzetten. Ze lopen niet blind achter Wilders aan, zeggen ze. Het gaat hen niet alleen om hun eigen belang, ze zijn oprecht begaan met de samenleving. Het nieuws volgen ze op de voet via radio, tv, gratis kranten en internet – nu.nl, GeenStijl, de Telegraaf. Ze hebben het gevoel als PVV-aanhanger op de barricade te staan voor de goede zaak. „Hoe meer mensen tegen mij zijn, hoe meer ik ga strijden”, zegt Country Jack.

Politiek vinden ze belangrijk, ze wegen zorgvuldig af op wie ze stemmen. Sommigen kijken naar het wekelijkse vragenuurtje, blijven thuis voor Kamerdebatten. De meesten stemden in 2002 op Pim Fortuyn. Toen al waren ze „afgeknapt” op PvdA, CDA, VVD of D66, vaak omdat ze leiderschap misten. Ze noemen Wilders wel „anders” dan Fortuyn, niet zo intellectueel, minder of juist meer charismatisch. Een enkeling, vaak wat ouder, refereert ook aan voormalig VVD-leider Frits Bolkestein of Hans Janmaat, leider van de extreemrechtse Centrumpartij in de jaren tachtig van de vorige eeuw. „Ik heb wel eens op Janmaat gestemd, ja”, zegt Hagenaar Max Vierzon Morel („ergens tussen de 65 en 75”). „Toen Janmaat zei ‘Nederland is vol’ werd hij vervolgd. Nu kan Wilders dat gewoon zeggen.”

De PVV-aanhang wijkt volgens onderzoeksbureau TNS NIPO weinig af van de doorsnee Nederlandse bevolking. „Deze groep bestaat bij lange na niet alleen maar uit randfiguren en angstige laagopgeleiden voor wie de wereld net een tikkeltje te snel draait”, schreven onderzoekers Peter Kanne en Tim de Beer. Sterker: sinds de PVV-voorman zich profileert als kampioen van de vrijheid van meningsuiting neemt het aantal hoogopgeleide aanhangers toe. Een momentopname van bureau Synovate, vorige week, maakt duidelijk dat het aandeel laagopgeleiden onder de PVV-kiezers nog steeds groter is dan onder niet-PVV-stemmers.

De twintig aanhangers die wij spreken, bevestigen het beeld van een brede volksbeweging. Ze hebben veel of weinig geld. Ze zijn christelijk of tegen godsdienst. Laagopgeleid of student aan de universiteit. Ze leven geïsoleerd of hebben juist een grote vriendenkring. Ze doen aan sport of zitten voortdurend op internet. De meesten werken hard. Een deel kent stadse probleemwijken uit eigen ervaring, anderen komen zelden of nooit hun dorp uit. Wegens ruimtegebrek komen ze hier niet allemaal aan het woord. Voor de afzonderlijke interviews staan hier.

Ondanks de grote verschillen zijn de aanhangers eensgezind. Allemaal willen ze dat de immigratie stopt en assimilatie wordt afgedwongen. De vrijheid van godsdienst vinden ze minder belangrijk dan de vrijheid van meningsuiting. Straffen voor criminelen moeten „harder, strenger en hoger”. Ook vrezen ze dat hun landje achter de dijken te veel macht weggeeft aan Europa. „Nederland graaft zijn eigen graf”, zeggen ze daarover. Turkije bij de EU vinden ze ondenkbaar. Nederland zou overspoeld worden door arme Turken en hun land heeft totaal andere normen en waarden.

Solidariteit is een vies woord

Rijk en arm voelen zich ‘gepakt’, slachtoffer van de linkse elite. Arm kan bijna niet rondkomen, rijk wordt bestolen via de belastingen. Het is niet de recessie, daar merken de meesten nog niet veel van. Het is de regering. Geld dat hun toekomt, verdwijnt door toedoen van Den Haag al decennia in een bodemloze put. Ze noemen: asielzoekers, ontwikkelingshulp, de Europese Unie, Polen,

Foto Merlin Daleman

PVV-stemmer Rob Hoek. Foto Merlin Daleman

Bulgaren en Roemenen, de JSF, de Betuwelijn, Uruzgan, de publieke omroep, de kinderbijslag, de banken, de euro en verkwistende managers in zorg en onderwijs. ‘Solidariteit’ is voor velen een vies woord, synoniem aan ‘diefstal’. „Laten we eerst wat voor onze eigen mensen doen”, zeggen ze. Dat er Voedselbanken nodig zijn, dat is toch schandalig?

Ze zijn teleurgesteld in het huidige kabinet, maar meer nog in het poldermodel en de partijdemocratie. Wat heb je aan democratie als die resulteert in slappe compromissen, eindeloos geruzie? Een enkeling heeft er helemaal geen vertrouwen meer in: „Als Iran uit de band springt, moeten wij geen democratietje spelen. Dan heb je een autoritaire leider nodig.”

Ze vinden het wel zo duidelijk dat bij de PVV alleen Wilders de lijnen uitzet. Neem de VVD, zegt de 22-jarige student bedrijfskunde Matthijs Franken. De kwestie over de Holocaustontkenning. VVD-leider Rutte wilde dat niet langer strafbaar stellen, ‘Europaman’ Van Baalen wel. „Wat moet je nou met zo’n verdeelde partij?” Mensen denken dat je je vrijheid inlevert als je Wilders stemt, zegt rechtenstudent Kevin Mulder, opgegroeid in het Gooi. „Maar we verkwanselen onze vrijheid nu. We moeten niet langer luisteren naar het gejank van minderheden die slachtoffertje spelen.”

Op een paar punten verschillen de meningen. Vooral jongeren dringen aan op een hogere AOW-leeftijd, terwijl Wilders tegen is. Wilders’ ‘draai naar links’, zijn besluit om toch niet te pleiten voor een lager minimumloon en versoepeling van het ontslagrecht, vinden ze „best jammer”. Drie twintigers zouden graag een PVV-jongerenpartij oprichten. Maar dat wil Wilders nog niet, hoorden ze op PVV-bijeenkomsten. Geert wil eerst een „gevestigde partij” zijn, vertelt Pabo-student Jordy, „anders dreigen er LPF-achtige toestanden”.

Jordy beplakte verkeersborden met PVV-posters

Jordy is een kwartier te vroeg bij de afgesproken plek, de rookpaal voor het station van Dordrecht. „Ik heb een spijkerbroek, geruit overhemd en witte schoenen aan”, smst hij. „Tot zo.”

De 21-jarige Pabo-student is de politiek actiefste van de twintig aanhangers die we spraken. Hij bezocht bijna alle PVV-bijeenkomsten tot nu toe. Kreeg ruzie met de gemeente Dordrecht toen hij verkeersborden met PVV-posters beplakte. Hij mailde met Wilders zelf en gaat weleens op bezoek bij ADO-supporter, leraar en PVV-parlementariër Richard de Mos.

Naast zijn studie werkt hij als kok in een hotel. In zijn vrije tijd is hij leider van een voetbalteam, jongens C1. Al zeven jaar gaat hij twee keer per jaar op vakantie naar Turkije. „Een heerlijk land. Ik heb er nog nooit een hoofddoek op straat gezien.”

Politiek interesseert hem sinds Fortuyn hem aan de buis kluisterde – hij was net 13. Hij praat erover op feestjes, bij voetbal, met vrienden en probeert zijn gesprekspartners te winnen voor de PVV. Buitenlanders hebben Nederland bezet, zegt hij herhaaldelijk, het is één voor twaalf. Hij wil lesgeven op een basisschool en uiteindelijk de Tweede Kamer in.

„Maar dan moet ik meer levenservaring hebben. Want om nou als GroenLinkser Tofik Dibi doordeweeks in de Kamer te zitten en in een weekend stoned in de metro, vind ik ongeloofwaardig.”

Jordy is het roerend met Wilders eens over de islam, net als de meeste andere PVV-aanhangers. Ze noemen de islam „het grootste gevaar voor de wereldvrede”, „een religie van haat”. „We moeten niet een cultuur importeren die vrouwen minderwaardig vindt en homoseksualiteit een ziekte.”

Twee aanhangers spraken kort na 9/11 moslims die de aanslagen op de Twin Towers goedkeurden. Een van hen is Teunis den Hertog (26) uit het Brabantse dorp Hedel. Zijn toenmalige collega’s in een snijbloemenkas juichten. „En je moet natuurlijk ook Theo van Gogh niet vergeten”, zegt hij aan de keukentafel in zijn ouderlijk huis.

Als PVV-stemmer is Den Hertog het buitenbeentje in een christelijk gereformeerd gezin met negen kinderen. De rest van de familie stemt SGP. Den Hertog, die nu goed verdient als kleine zelfstandige in de grond-, weg-, en waterbouw, bezocht weleens een bijeenkomst met SGP-leider Bas van der Vlies. Die vond hij te soft. Wilders durft zijn kop boven het maaiveld uit te steken. „Want alles is verder toch een beetje links.” En links, dat is „meer doen voor een junk die in de goot ligt dan voor de keihard werkende man met veel geld”.

Hardwerkende gereformeerde jongens

SGP-lid Wilco Boender (35) kent meer jonge mannen als Den Hertog. „Hardwerkende gereformeerde jongens” wier vaders SGP’ers zijn, maar

Foto Merlin Daleman

PVV-stemmer Derk Boswijk. Foto Merlin Daleman

die zich niet meer in die partij herkennen en naar Wilders neigen. Boender – „een conservatief burger met vier lieve kinderen en een lieve vrouw” – voelt zichzelf het meest thuis bij de ‘fatsoenlijk rechtse’ ideeën van denkers Andreas Kinneging en Bart Jan Spruyt. Omdat Wilders’ strijd tegen de islam en „hang naar het oude” hem wel aanspreken, bezocht hij een keer een PVV-avond. De ‘Grote Geertshow’, noemde hij die op zijn weblog. „De PVV heeft veel conservatieve elementen, maar het is absoluut geen conservatieve partij. Wilders heeft het vaak over homorechten. Begrijp me goed, ik heb ook niets tegen homo’s. Maar de gay pride hoeft van mij niet.”

Alle aanhangers voelen zich gesterkt en geïnspireerd doordat Wilders zich duidelijk uitspreekt over de islam, Marokkaanse rotjongens en moslims die niet integreren. Zelf doen ze dat ook, al leggen ze verschillende accenten. Een man rekent niet af bij kassa’s waar „een hoofddoekje” achter zit. Anderen vinden dat geen probleem, maar ergeren zich aan wangedrag van buurjongens of een buurman die zijn vrouw opsluit.

Matthijs Franken heeft een hekel aan de islam, maar niet aan moslims. „Ik ben opgegroeid met kinderen die pro forma moslim waren”, zegt hij.

„Net zoals ik pro forma katholiek was. Ze gingen gewoon mee op kamp, naar het zwembad. Als de islam een religie voor thuis is, vind ik het prima, maar het moet niet naar buiten komen. Ons wetboek is de leidraad.”

Franken studeert bedrijfskunde in Rotterdam, maar woont nog bij zijn ouders in Goirle. Hij kocht liever een auto dan een huisjesmelker te spekken.

Bart Willemsen (30) uit Gouda relativeert het gevaar van de islam. „Je hebt in Nederland enge haatbaarden, maar die zijn in de minderheid.” Willemsen, debiteurenbeheerder bij een kredietverstrekker, is ooit „door twee Marokkaantjes” overvallen toen hij werkte in een snackbar. De politie spoorde hen niet op, terwijl er beelden waren. „Je moet je om slachtoffers bekommeren”, zegt hij, „niet thee gaan drinken met de daders”.

De meerderheid van de twintig PVV-fans heeft zelf ervaring met overlast van jongeren en/of islamitische intolerantie. Derk Boswijk (20), die een bedrijf heeft in bouwtechnische tekeningen, deed MBO bouwkunde in de Utrechtse achterstandswijk Kanaleneiland. Hij is christelijk. „Toen ik dat in de klas zei, werd ik bijna gestenigd. Ik moest slikken wat zij zeiden, maar o wee als het een keer andersom was. Een jongen had eens voor de gein een ringtone met Allahu Akbar op zijn telefoon gezet, met geblaat van schapen. De wereld was te klein.”

Gevlucht uit een Haagse achterstandswijk

Rob Hoek (48) zegt dat hij na zeseneenhalf jaar „gevlucht” is uit de Haagse achterstandswijk Moerwijk. Groepen Marokkaanse jongeren bij de C1000 intimideerden en provoceerden hem en andere autochtonen. „Liep ik daar met de hond, zegt zo’n jongen: geef mij een shaggie. Ik doe het niet, krijg ik een rochel in mijn nek.”

Foto Merlin Daleman

PVV-stemmer Joris van den Oetelaar. Foto Merlin Daleman

Hoek, een alleenstaande WAO’er met chronische pijn, woont nu een hoog in een portiekflat in Voorburg. Zijn Ierse setter Astor ligt uitgestrekt op de grond. Een hond, shag, internet en een auto zijn de luxes die hij zich permitteert, wat net lukt als hij boodschappen doet bij de Aldi. Hij zegt „uit schaamte” niet naar de Voedselbank te gaan. Jarenlang stemde hij VVD, maar hij haakte af toen leider Mark Rutte voorstelde alle chronisch zieken in de bijstand te doen. De PVV noemt hij „een heel sociale partij”.

De PVV ligt ook goed bij middenklassers die met beide voeten in de multiculturele samenleving staan. Wiskundeleraar Richard (30) geeft les aan vmbo- en havoleerlingen en groeide op in een arbeidersgezin in de Schiedamse ‘prachtwijk’ Nieuwland. Eerst kwamen de gastarbeiders en trokken de hogere inkomens weg. „Daar heb ik nooit moeite mee gehad.” Het ging pas fout, zegt hij, toen een grote groep Antillianen uit een sloopwijk naar Nieuwland verhuisde. „Die hingen de hele dag op straat. Halfnaakt, zeiken tegen winkels aan, feesten, keiharde muziek. De politie kwam niet meer als je belde.” Hij woont nu met zijn vrouw, een boekhouder, in een Rotterdamse nieuwbouwwijk.

Richard praat veel over politiek, ook met een jeugdvriend van Marokkaanse afkomst die in de ICT werkt. „Hij zal geen PVV stemmen, want hij is moslim en vindt het een anti-islampartij. Maar hij is het wel met mij eens. Hij heeft de schurft aan Antillianen en is heel erg voor een harde aanpak. Het enige waar wij het grondig over oneens zijn, is Israël en Palestina.”

Richard praat met warmte over zijn leerlingen, ook de islamitische, maar zegt regelmatig te botsen met collega’s. „Het onderwijs is een rood bolwerk, ik vind het vaak veel te soft. Als een leerling mij in een volle aula voor gek zet, stuur hem dan naar huis – dat gebeurt niet.” Geert Wilders noemt de dingen bij hun naam, vindt hij, ook in zijn onderwijsprogramma.

„De kwaliteit van de docentenopleiding is een probleem. Als een leraar niet goed is – weg ermee.”

Ook de struise Janny (45), designbril, hart op de tong, prijst Wilders’ plannen voor haar beroepsgroep. Ze werkt in een verzorgingshuis, alleen ’s nachts, omdat ze overdag helemáál geen tijd meer had voor haar cliënten. „De mensen die Nederland hebben opgebouwd, worden kapotgemaakt.” Er zijn veel te veel managers, veel te weinig handen aan het bed. Onlangs gaf haar werkgever, een grote fusie-instelling, een lustrumfeest met Gerard Joling. „Ik weet wel betere dingen om dat geld aan te besteden.”

Janny wil niet met haar achternaam in de krant om te voorkomen dat haar 15-jarige zoon, vmbo-leerling, problemen krijgt door haar politieke voorkeur. Die ze verder overigens aan iedereen vertelt, ook aan moslima’s op haar werk. En aan haar zus, die getrouwd is met een Pakistaan en zich heeft bekeerd tot de islam.

Ze woont in een rustig buurtje in Den Haag waar ook enkele Marokkaanse gezinnen wonen. „Ik heb een vader eens aangesproken op het gedrag van zijn zoon, die iedereen voor de voeten spuugde. Die man spreekt goed Nederlands. Zijn vrouw draagt lange broeken, geen hoofddoek. Nee, zei die vader, zijn zoon spuugde niet. Ik zeg: de volgende keer doe ik het terug en dan midden in zijn giechel.”

Twee maal per jaar naar André Hazes

Verpleegkundige Jeroen Bonte (38) zit op het zonovergoten terras van zijn stamkroeg. Twee keer per jaar gaat hij naar Amsterdam voor de herdenking van André Hazes, ook afgelopen woensdag weer. Hazes is zijn idool, net als Danny de Munk, Pim Fortuyn en Geert Wilders.

Foto Merlin Daleman

PVV-stemmer Jack Poelman. Foto Merlin Daleman

Voor Bonte zijn niet moslims het probleem – geloof vindt hij een privézaak – maar ‘buitenlanders’. Vaak zijn ze crimineel, kijk maar naar Opsporing Verzocht. Op de IC van een ziekenhuis waar hij eerder werkte, lagen „onverzekerde buitenlanders” in een bed van 1.500 euro per dag. „Onze grootouders en onze ouders hebben gespaard. En ik weet verdorie dat onze kinderen het niet beter krijgen dan wij. Het geld is op. Dan moeten we het niet uitgeven aan profiteurs.” Op de school van zijn zoontje kwam een Somalische moeder op een splinternieuwe fiets naar school, maar de ouderbijdrage weigert ze te betalen.

„Terwijl ze daarvoor geld kreeg van de sociale dienst. We vermoeden dat dat is misbruikt voor een fiets.”

Bonte zegt bij het verlenen van zorg geen onderscheid te maken tussen patiënten. Maar het irriteert hem wel als moslimvrouwen hem als man de deur wijzen. En als buitenlanders geen Nederlands spreken. „Op een gegeven moment gaf een collega mij een woordenboek Turks. Dan slaan bij mij de stoppen door.” Racistisch is hij niet, zegt hij. „Ik heb een Surinaamse collega: die eet boerenkool, die heeft zich aangepast.” En laatst was hij op kraamvisite bij een Marokkaans gezin, ook aangepast. „Als hun zoon verkleed naar school moet, komt-ie verkleed.”

Een paar jaar geleden woonde Bonte enige tijd in de Goudse probleemwijk Oosterwei. Lawaai, afval, kleuters tot laat op straat en zijn vriendin werd kankerhoer genoemd waar hij bij liep. Bijna ging hij door het lint toen hij drie Marokkaanse jongens zittend op zijn auto trof. Hij zei: ‘Ga onmiddellijk van mijn auto af’. „Maar ze gingen er niet af, want ze vinden het heel normaal om op andermans auto te zitten.” Toen hij ze in elkaar wilde slaan, stonden ze op en liepen weg.

Hij is terugverhuisd naar zijn geboorteplaats. Daar woont hij nu met zijn tweede vrouw, zijn zoontje en hun pasgeboren dochter. Als het niet gevaarlijk zou zijn voor de kinderen, hingen ze een PVV-poster voor het raam.

Dat zijn dan onze leiders

Vrijwel alle twintig PVV-aanhangers ervaren een diepe gezagscrisis. Jong of oud, ze beginnen over tweeverdieners die hun kinderen niet opvoeden, gebrek aan respect voor leraren, politie, ambulancepersoneel. In één adem schakelen ze over naar de spelfouten van staatssecretaris Sharon Dijksma, het gebrek aan uitstraling van premier Balkenende, de dikke Audi’s van de ministers Ter Horst en Van der Hoeven en de „prietpraat” van D66-leider Pechtold. Dat zijn dan onze leiders. Ze praten met een gehaktbal in de mond, staren zich blind op protocollen en papier, verstikken Nederland in regeltjes en zorgen vooral goed voor zichzelf.

Den Haag geeft het verkeerde voorbeeld, zeggen ze, Wilders niet. Hij is liever dood dan monddood. Hij is recht voor zijn raap, duidelijk, standvastig en integer. Hij betaalt zijn buitenlandse reizen zelf. En hij gaat door, ondanks bedreigingen die ervoor

zorgen dat hij „zijn hele leven geen frikadelletje meer kan kopen op de hoek van de straat”, en ondanks de beslissing van het Amsterdamse Hof hem te vervolgen om zijn uitspraken over moslims. „Ik was daar zo kwaad over. Toen ben ik hem gaan volgen”, zegt de zestigjarige salarisadministrateur Jan Ashof. „Ik stem op hem om de gevestigde partijen een loer te draaien.”

Verschillende mensen beginnen over het uit de hand gelopen strandfeest bij Hoek van Holland. „Als je vroeger niet deed wat de politie zei, kreeg je een knuppel in je nek”, zegt de 62-jarige Pieter de Bruin, die via een reïntegratieproject werkt bij de Rotterdamse Diergaarde Blijdorp. „Nu is er zo weinig respect voor de politie dat die het vuur moet openen.” Zijn 23-jarige dochter was op het feest, ze raakte gewond toen ze in glas trapte.

Bart Willemsen uit Gouda had met zijn vrienden net op tijd het strand verlaten. Bacardiflessen vol zand vlogen door de lucht, raddraaiers snoven coke tussen de knokkels. „Het was beangstigend. Als je agent bent, word je gelyncht door 40.000 man. Zo diep is de Nederlandse moraal gezonken.” En daarna, dat vond hij nog het ergste, bleven bestuurders zwartepieten over de verantwoordelijkheid.

Wat hadden ze moeten doen?

Willemsen, woedend: „Spoor die gasten op en pak ze aan. Zet veelplegers met een dubbel paspoort de grens over. Geef de anderen huisarrest, meldingsplicht, een straatverbod, volg ze zo hinderlijk dat hun leven een hel wordt.” En als ze het dan weer doen, vinden verschillende PVV-fans, „moet je ze in de poten schieten”. Voetbalsupporter Jordy:

„Je kunt gaan sjoelen met dit volk, maar dat helpt niet. Zet ze voor lul. We moeten veel, veel harder worden.”

Rotte appels uit de mand pikken

De meeste PVV-aanhangers hopen vurig dat Wilders gaat regeren. Ze weten dat hij dat samen met andere partijen zal moeten doen, maar dat geeft niet. De PVV zal een „breekijzer” zijn. Joris van den Oetelaar, een 25-jarige manegehouder uit Noord-Brabant, vader van twee zoontjes: „Als hij maar 10 of 20 procent voor elkaar krijgt van wat hij wil, ben ik tevreden. Want nu gebeurt er niks.”

Wat moet Wilders als eerste doen? Een immigratiestop, zegt Van den Oetelaar zonder aarzelen. „En dan de rotte appels uit de mand pikken. Mensen met een crimineel verleden: weg. Mensen die de taal niet willen leren: weg. Die komen alleen maar profiteren.” Met de opbrengst van de gedaalde immigratie wil Van den Oetelaar de belastingen verlagen en snelwegen aanleggen.

Kritiek op Wilders hebben de aanhangers nauwelijks. Of het moet zijn dat hij overdrijft met de islam, soms te grof in de mond is, zijn partij te veel in eigen hand houdt, zich te nadrukkelijk opstelt als slachtoffer van de gevestigde partijen. Zijn anti-islamfilm Fitna viel tegen, maar publicitair vonden ze het een „meesterzet”. Wilders betrad als politicus het wereldtoneel. Het effect is wat telt. Student Matthijs Franken: „Politiek is een publiciteitsshow geworden. En Wilders is een raspoliticus.”

Aanhangers die een PVV-bijeenkomst bezochten, waren diep onder de indruk. „Er was een heel fijne sfeer”, zegt Henk Dost (62), die drie bijeenkomsten af ging. Zijn vrouw Nella (59): „Je kon hem alles vragen, hij kwam gewoon bij je.” Het viel vrachtwagenchauffeur Jack Poelman wel op dat sommige bezoekers vooral staande ovaties gaven als het over de islam ging. Als de zorg aan bod kwam, gingen ze met elkaar zitten praten. „Dat vond ik zo goedkoop.”

Bart Willemsen bezocht de allereerste bijeenkomst in Waddinxveen. De buurt was afgezet. Buiten stonden overvalwagens, paarden, ME’ers met helmen. Bezoekers moesten zich legitimeren, werden een paar keer gefouilleerd en uitgescholden door demonstranten. Voor fascist.

Willemsen had een vriend meegenomen die geen PVV stemt. Wilders pakte het slim aan, zegt die vriend, als hij aanschuift bij het interview. „Hij liet eerst de zaal vragen stellen zodat hij wist wat we wilden horen. Daarna kon hij ons naar de mond praten.”

Maar dat heeft Bart Willemsen heel anders ervaren. „Geert Wilders luistert eerst naar de mensen en praat dan pas over beleid”, zegt hij. „En wat hij zei, was glashelder. Daar krijg je geen speld tussen.”