Nucleaire ontwapening terug op agenda

Met een unanieme resolutie heeft de V-raad van de VN zich geschaard achter het streven van president Obama om de wereld vrij te maken van kernwapens.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft zich gisteren aangesloten bij het streven van de Amerikaanse president Obama naar een wereld zonder kernwapens. Unaniem nam de raad een resolutie aan die daartoe moet bijdragen.

Voor Obama is de resolutie de eerste, vooral symbolisch belangrijke vrucht van zijn nucleaire politiek, die hij dit voorjaar in een toespraak in Praag ontvouwde. Hij heeft zowel het tegengaan van de verspreiding van kernwapens als het streven naar nucleaire ontwapening tot belangrijke doelstellingen van zijn buitenlandse politiek gemaakt.

Zo wil de Amerikaanse president voorkomen dat het verdrag tegen de verspreiding van kernwapens (het Non-Proliferatieverdrag, NPV) aan geloofwaardigheid verliest. Washington vreest een nieuwe nucleaire wapenwedloop als Iran een kernwapen ontwikkelt en Noord-Korea niet overreed kan worden zijn nucleaire programma te staken.

Kern van Obama’s beleid is dat landen alleen afgebracht kunnen worden van de ontwikkeling van kernwapens, als de huidige kernmachten hun verplichting onder het NPV serieus nemen om hun arsenalen geleidelijk aan af te bouwen. Washington is met Moskou onderhandelingen begonnen over een substantiële vermindering van het aantal lange-afstandsraketten en kernkoppen, die in december afgerond moeten zijn.

De gisteren aangenomen resolutie moet het moeilijker voor landen maken om uit het NPV te stappen, zoals Noord-Korea deed in 2003. Ook moet de resolutie de mogelijkheden beperken om kernwapens te ontwikkelen op basis van een civiel nucleair programma.

Obama zat de Veiligheidsraad zelf voor, en ook de presidenten van Rusland, China, Frankrijk en de Britse premier namen aan de speciale zitting deel. De andere leden werden eveneens vertegenwoordigd door hun staatshoofd of regeringsleider, alleen Libië had een lagere functionaris gestuurd.

Slechts vier keer eerder in de geschiedenis is de Veiligheidsraad op dit niveau bijeenkomen, en nooit eerder onder voorzitterschap van een Amerikaanse president. De uitzonderlijke samenstelling van de raad gaf niet alleen extra gewicht aan de kernwapenresolutie, het was ook een kleine opsteker voor de status van de Veiligheidsraad zelf.

In zijn korte toespraak citeerde Obama de conservatieve Republikeinse president Reagan, die in de jaren tachtig al voor de afschaffing van alle kernwapens had gepleit met de woorden: „Een kernoorlog kan nooit gewonnen worden en moet nooit gevoerd worden. (...) We mogen pas stoppen met wapenvermindering als alle kernwapens verbannen zijn.”

De resolutie van gisteren, die niet bindend is, dringt er bij alle landen op aan strengere voorwaarden te verbinden aan export van nucleaire goederen, zodat inspectie van dergelijk materiaal door internationale waarnemers kan doorgaan, ook als een land uit het NPV stapt.

Iran en Noord-Korea worden in de resolutie niet genoemd, maar het is geen geheim dat Obama deze twee landen vooral op het oog heeft. In zijn toespraak noemde hij Iran en Noord-Korea wel.

De resolutie bevat een aansporing aan alle landen om het kernstopverdrag (dat nucleaire tests verbiedt) te tekenen en te ratificeren. Negen landen, waaronder de Verenigde Staten en China, moeten het nog ratificeren voor het van kracht kan worden. Obama heeft beloofd het verdrag ter ratificatie voor te leggen aan de Senaat, die er in de nadagen van de regering-Clinton geen steun aan wilde geven. Ook nu bestaat er in de Senaat nog aanzienlijk verzet tegen het verdrag.

De symboliek van de uitzonderlijke bijeenkomst van de Veiligheidsraad werd nog versterkt door de aanwezigheid van Henry Kissinger, voormalig Amerikaans Veiligheidsadviseur en minister van Buitenlandse Zaken, die in de jaren zeventig een belangrijke rol speelde bij de ontspanning met de Sovjet-Unie en bij de totstandkoming van afspraken voor nucleaire wapenbeheersing.

Kissinger pleitte in 2007 samen met oud-ministers George Shultz en Bill Perry en ex-senator Sam Nunn in een spraakmakend opinieartikel in The Wall Street Journal voor geleidelijke afschaffing van alle kernwapens. Het viertal, twee Republikeinen en twee Democraten, wordt gezien als bron van inspiratie voor de nucleaire politiek van Obama. Ze waren gisteren als eregasten aanwezig.

    • Juurd Eijsvoogel