Blufpoker met een gangster

Over weinig historische gebeurtenissen is zo veel gediscussieerd als over het Verdrag van München uit 1938. De grote mogendheden Engeland en Frankrijk ‘schonken’ toen aan het op uitbreiding beluste nazi-Duitsland een deel van Tsjechoslowakije –zonder dit land zelf in de onderhandelingen te betrekken – onder de voorwaarde dat Hitler afzag van verdere territoriale claims. Een duurzame vrede leek te zijn gesticht, maar al snel bleek dat de Führer er niet over piekerde om zich aan de afspraak te houden: hij ging gewoon door met zijn annexatieplannen en viel in 1939 Polen binnen. Dat betekende het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Kort daarop publiceerden drie anonieme Engelse journalisten het succesvolle boek Guilty Men. Het was een regelrechte aanklacht tegen de gevoerde Britse politiek van appeasement: de naïeve minister-president Neville Chamberlain had in München een laffe buiging naar de agressor gemaakt, zo luidde het oordeel.

Ruim twintig jaar bleef deze mening het debat domineren. Maar er kwamen ook andere geluiden. Gematigde beschouwers vonden dat Chamberlain alles had gedaan om bloedvergieten door een militair sterker geachte tegenstander te beletten. ‘Hij wist dat hij blufpoker speelde met een gangster, zonder goede kaarten’, aldus een Chamberlain-biograaf.

Toen in de jaren zestig ook de beroemde historicus A.J.P. Taylor zich tegen de ‘Guilty Men’-theorie keerde, kwam het tot een algemeen aanvaarde consensus: het appeasement-beleid was niet laffe politiek geweest, maar machtspolitiek. Chamberlain had een weloverwogen poging gedaan om geweld te voorkomen door een stuk land van een ander (namelijk Tsjechoslowakije) te offeren.

Hoewel in de geschiedwetenschap het oordeel over Chamberlain dus al decennia geleden is bijgesteld, zijn sommige politici nog steeds niet te beroerd om het belegen beeld van hem uit de kast te halen. Zo evalueerde Geert Wilders onlangs de nieuwe Amerikaanse president: ‘Obama heeft iets van Chamberlain in zich. Iemand die niet goed ziet wie de vijand is en daar liever zoete broodjes mee bakt.’ For the record: die vijand is volgens de PVV-leider de gehele moslimwereld.

Vergelijkingen trekken met het verleden is sowieso een lastige bezigheid. Maar als ook nog eens de argumenten van meerdere generaties historici worden genegeerd, blijft er weinig anders over dan holle retoriek.

Jaap Cohen

    • Jaap Cohen