Er gaat niets boven Peter Rehwinkel

PvdA’er Peter Rehwinkel is deze week begonnen als burgemeester van Groningen.

Hij is een netwerker pur sang en was de eerste burgemeester die blogde.

Peter Rehwinkel op het bordes van het Groninger stadhuis op zijn eerste werkdag. (Foto Karel Zwaneveld) 14-09-2009. Groningen. Netherlands. Peter Rehwinkel op het bordes van het stadhuis op zijn eerste werkdag als burgeemeester van Groningen. Foto : Karel Zwaneveld
Peter Rehwinkel op het bordes van het Groninger stadhuis op zijn eerste werkdag. (Foto Karel Zwaneveld) 14-09-2009. Groningen. Netherlands. Peter Rehwinkel op het bordes van het stadhuis op zijn eerste werkdag als burgeemeester van Groningen. Foto : Karel Zwaneveld Zwaneveld, Karel

Er is maar één olde grise in Groningen – en dat is de Martinitoren. Om geen tweede te worden kondigde Jacques Wallage (62) december vorig jaar zijn vertrek aan als burgemeester. Gisteren begon zijn opvolger, partijgenoot Peter Rehwinkel. En daarmee is de tijd van het machtsbestuur in de stad definitief voorbij, aldus Wallage. De ‘burgemeester nieuwe stijl’ moet goed kunnen luisteren, dicht bij de mensen staan. Hij moet het team van wethouders aansturen en enthousiasmeren. Hij moet leiding geven aan de bestuurlijke vernieuwing. Wallage: „Peter heeft al die eigenschappen.”

Drie weken voor zijn installatie, aanstaande vrijdag, heeft Peter Rehwinkel zijn toespraak al klaar. „Typisch Peter”, zegt zijn vier jaar jongere broer Gertjan. „Hij laat niets aan het toeval over.”

Vorige week nam Rehwinkel afscheid als burgemeester van Naarden. Bij zijn aantreden in 2004 zei zijn voorganger Jack Patijn dat Rehwinkel, anticiperend op het gekozen burgemeesterschap, op de zeepkist moest. Rehwinkel koos voor de digitale zeepkist en werd de eerste burgemeester met een weblog.

Ook al is de gekozen burgemeester er niet gekomen, Rehwinkel is nog steeds een voorstander; ook blijft hij voor de rechtstreeks gekozen minister-president. Premier van Nederland, dat was de baan waar hij over fantaseerde toen hij twaalf jaar was.

Johan Peter Rehwinkel is op 19 juni 1964 geboren in Groningen. Hij groeide op in het Oldambt, in een hecht, sociaal bewogen, apolitiek en areligieus gezin. Broer Gertjan: „Peter is een family man. Geen familiereünie of sinterklaasfeest slaat hij over. Ook vrienden is hij trouw. Lief en leed, hij is er altijd.”

Met oom Jo en oma Rehwinkel – zijn voorbeeld van rechtschapenheid, tolerantie en doorzettingsvermogen – besprak hij de politiek. Zij waren felle SDAP’ers. Peter was ijverig, gek op lezen. Broer Gertjan: „We vochten om de krant. Ik het tweede katern, de sport. Hij het eerste katern, de politiek.”

Na het Ubbo Emmius Lyceum gaat hij als eerste in de familie studeren: rechten in Groningen. Hij verruilt het lidmaatschap van D66 voor dat van de PvdA, omdat de Democraten in het kabinet-Van Agt blijven zitten als de PvdA opstapt in verband met bezuinigingen.

Rehwinkel loopt stage bij Tweede Kamerlid Jacques Wallage, manifesteert zich als bestuurder, onder meer in de universiteitsraad, en studeert af in de juridische bestuurswetenschappen. Hij promoveert in 1991 op de staatsrechtelijke positie van de minister-president. „Hij is serieus, intelligent en een noeste werker”, zegt promotor Jan Vis. „ Ik kan mij geen promotiedipje herinneren.”

Met de stage is Rehwinkels politieke belangstelling geprikkeld. Hij schrijft Wallage, gepromoveerd tot staatssecretaris van Onderwijs, een brief met de vraag of hij niet iets kan doen op het departement. Hij wordt particulier secretaris van Jo Ritzen (PvdA), toen minister van Onderwijs. Het klikt niet direct. „Ik zocht een macher. Iemand die met de vuist op tafel kan slaan. Peter leek mij te aardig. Later zag ik dat zijn aardigheid buitengewoon effectief kan zijn.”

Secretaris-generaal Rien Meijerink: „Hij bracht gevoel in onze organisatie. Ambtenaren werken met regels en wetten. Peter kende die cultuur niet en ging met veel gevoel te werk, met nadruk op mensen. En hij weet wat hij wil. Hij komt zacht over, maar is keihard.”

In januari 1995 wordt bekend dat Rehwinkel Flip Buurmeijer opvolgt in de Tweede Kamer. Tegen de gangbare mores in zoekt het pasbenoemde Kamerlid veelvuldig de pers op met voorstellen op staatsrechtgebied. Landelijke bekendheid krijgt hij als expert – en PvdA-woordvoerder – op het terrein van het Koninklijk Huis. Nu hij burgemeester van Groningen wordt, stopt hij met mediaoptredens over het Koninklijk Huis. „Ik ben er klaar mee”, zegt de republikein Rehwinkel. „Mijn passie ligt bij het staatsrecht. Ik heb geen zin meer om steeds als expert op te draven in koninklijke kwesties.”

In 2002 verlaat hij de Haagse politiek, gekwetst als hij is door de 34ste plaats op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer – laag in zijn ogen. „Die plaats heeft hij zich erg aangetrokken”, weet Jacques Wallage.

Rehwinkel is, samen met fractiegenoot Dick de Cloe, woordvoerder over de Gemeentewet, die tijdens het tweede kabinet-Kok (1998-2002) wordt aangepast. Deze vernieuwing maakt een einde aan het monisme, waarbij collegepartijen en college met één mond spreken. In het duale stelsel staat het college van burgemeester en wethouders buiten de gemeenteraad. „Dat creëert ook de meeste bewegingsruimte voor een burgemeester”, analyseert burgemeester Elbert Jan Roest (D66) van Laren, buurgemeente van Naarden. Rehwinkel kon zo het burgemeesterschap combineren met het lidmaatschap van de Eerste Kamer.

Vorige week nam hij afscheid van de senaat. „Ik kies honderd procent voor Groningen”, licht hij toe. In Naarden, 17.000 inwoners, was de combinatie van functies nog mogelijk. De omvang van Groningen, 187.000 inwoners, staat dat niet toe.

De vertrouwenscommissie in Groningen droeg hem afgelopen zomer unaniem voor. „Peter Rehwinkel is een ras-Grunnenger”, vindt voorzitter Arjan de Rooij van de vertrouwenscommissie.

Maar voorlopig zal de nieuwe burgemeester zijn stadgenoten niet in het Gronings aanspreken. Wanneer hij in zijn ouderlijk huis Gronings probeert te praten, zegt zijn vader: „Peter het is haalf put, haalf reg’nwater. Dou moar noit.”

Peter Rehwinkel is de eerste Nederlandse burgemeester die – na een verloving van tien jaar – is getrouwd met iemand van hetzelfde geslacht. Hij heeft zich in zijn carrière sterk gemaakt voor integratie van homo’s in de samenleving. Jo Ritzen noemt hem een rolmodel voor mannen. „Hij is ontzettend lief en attent én bewijst dat dat samen kan gaan met effectiviteit. Veel mannen denken dat je een macho moet zijn om effectief te zijn.”

Groningen is volgens Ritzen geen eindstation. „Ik voorspel u: minister van Binnenlandse Zaken of wellicht de eerste homoseksuele minister-president van Nederland.”