Grens aan Wikigeloof

Het was een hoogtepunt in het korte leven van de online encyclopedie Wikipedia (begonnen in 2001), toen het wetenschappelijke tijdschrift Nature in 2005 vaststelde dat dit gratis digitale naslagwerk bijna even betrouwbaar was als de Encyclopaedia Britannica (sinds 1768). Tegen drie fouten in de Britannica stonden er ongeveer vier in Wikipedia.

De Encyclopaedia Britannica afficheert zich als ‘de som van menselijke kennis’, maar de inhoud berust niet op de verzamelde kennis van alle mensen, maar op bijdragen van strikt geselecteerde specialisten.

Wikipedia bracht de slogan in praktijk. Uit de filosofie dat een wereldwijde en vrij toegankelijke samenwerking waarheid en kennis oplevert, kan iedereen lemma’s aanleveren of bewerken. Deskundigheid is niet vereist, gealfabetiseerd zijn is voldoende. Fouten? Die worden min of meer automatisch gecorrigeerd door de alwetende, alomtegenwoordige internetgemeenschap.

Wikipedia werd een succes: met miljoenen door vrijwilligers samengestelde lemma’s in ruim 250 talen. De boom der kennis was een feit. Hij wortelde in het paradijs dat internet heet en hij bevatte oneindig veel meer dan de wetenschap van goed en kwaad.

Vorige week ging dat ideaal aan diggelen. Wikipedia stelt redacteuren aan, te beginnen voor de Engelstalige editie. Zij zullen alle wijzigingen checken die worden aangebracht in de lemma’s over levende personen.

Voortaan geldt, net als bij andere naslagwerken, topdowncontrole met het rode potlood voor er gepubliceerd wordt.

Eigenlijk zat de klad er allang in. Niet voor niets gingen er al lemma’s ‘op slot’. Op allerlei opleidingen en bij vele instanties is het niet meer toegestaan Wikipedia als bron op te voeren. De informatie is vaak betrouwbaar, maar blijkt dat heel vaak ook niet te zijn. En de fouten zijn nogal eens van een andere orde dan de vergissingen in de Encyclopaedia Britannica.

Enerzijds slinkt de animo om vrijwillig mee te werken. Anderzijds worden de idealisten weggedrukt door de fraudeurs, de praalhanzen en de saboteurs, met in hun kielzog de cyberhooligans. Notoir is het ‘wikipimpen’ waarbij personen onaangename informatie uit hun eigen lemma schrappen. En er zijn de verhalen van mensen die aantoonbare fouten of misleidingen verbeterden, maar die hun ingrepen in een oogwenk teruggedraaid zagen, vermoedelijk door auteurs die correcties op hun werk blokkeren, uit betweterigheid, nijd en/of ijdelheid – en anoniem. Ook anoniem zijn de grappenmakers die desinformatie toevoegen, die mensen doodverklaren of die niet-bestaande namen opvoeren.

Redactie zal Wikipedia echter te weinig opleveren, omdat redigeren arbeidsintensief en traag is. Spoedig zullen volksstammen zich overgeven aan redacteurtjepesten, door ze te hinderen met bakken onzin. Het probleem is dat het recht op anonimiteit in de Wikipedia-gemeenschap zo ongeveer heilig is. Toch zal ook dat recht geloosd moeten worden.

Anonimiteit verleidt de democratie tot anarchie. En anarchisme is drijfzand voor een naslagwerk.