De vrije markt der ideeën

VVD-leider Mark Rutte besloot het afgelopen politieke seizoen met een bevlogen pleidooi voor volstrekte vrijheid van meningsuiting. Om de onvoorwaardelijkheid van zijn vrijheidsidee te onderstrepen, nam hij ontkenning van de Shoah als voorbeeld. Een waanzinnig, onhoudbaar standpunt, zei hij, maar je moet het mogen huldigen en verdedigen. Ik moest aan hem denken toen ik deze zomer voor het eerst in vier jaar weer rondreisde in Indonesië.

In boekhandels wordt het gedachtegoed van een samenleving uitgestald. Na de lange intellectuele droogte van de Nieuwe Orde (1967-1998) bloeien er in Insulinde weer honderden papieren bloemen. Wat tot tien jaar geleden niet openlijk mocht worden besproken, laat staan in druk verkocht, wordt nu opgeschreven, uitgegeven of herdrukt, zonodig in vertaling.

Potentaat Soeharto roeide de politieke linkerzijde uit. Om te voorkomen dat dit vacuüm werd opgevuld door de politieke islam, werd die aan banden gelegd. Beide beleven nu een reveil, maar boeken over de populaire linkse leider Tan Malaka (1894-1949) verdrinken in de vloedgolf aan islamitische literatuur. In trek zijn wenken om een succesvolle moslimondernemer te worden en een heruitgegeven negentiende-eeuws boek over de aankondiging van Mohammed in de Bijbel. Verder vond ik een pleidooi van moslimintellectuelen om ‘de provocaties van Geert Wilders te negeren’.

Tussen de bloemen woekert ook onkruid. Zo worden er tal van traktaatjes aangeboden over ‘het geheim van de joodse geslepenheid’, over ‘de wereldwijde samenzwering van zionisten en de CIA’ en andere onverbloemd antisemitische werkjes. In de boekwinkels van Indonesië wordt niet alleen de islamitische levenswijze aangeprezen, maar ook de Shoah ontkend als ‘joodse leugen’.

Mein Kampf is nu te koop in het Indonesisch. Met een kritische inleiding, dat wel. Toen ik een jonge Indonesiër zag bladeren in het boek waarin Adolf Hitler zijn wereldbeeld ontvouwde, dacht ik onwillekeurig: leg neer die rotzooi. En ik vroeg me af of Indonesië’s jonge democratie, met zijn arme, laaggeschoolde, overwegend islamitische bevolking, waarvan de overgrote meerderheid nog nooit een jood heeft ontmoet, weerbaar is tegen vertogen over joodse plutocraten die broeden op een Derde Wereldoorlog tegen de islam.

Dirk Vlasblom