Onderzoeksresultaten publiceren blijkt lucratief

De brief van Michael Mabe (Opiniepagina, 12 augustus) biedt enige aanknopingspunten voor de discussie tussen STM, de belangenorganisatie van wetenschappelijke uitgevers, en de Open Access-beweging, die open toegang tot wetenschappelijke publicaties voorstaat.

Mabe stelt dat de belastingbetalers ”geenszins” meebetalen aan de publicatiekosten. Al deze kosten worden immers gedragen door de uitgevers, die zich daarvoor laten vergoeden via abonnementen. Zeker, maar die abonnementen worden betaald door de universiteiten, die voor 80 procent of meer uit publieke middelen worden betaald. Het punt is dat er op universitair onderzoek zelf geen winst wordt gemaakt, terwijl het publiceren van de resultaten lucratieve business is geworden. Aan het eind van de dag is alles echter betaald uit publieke middelen.

Vervolgens stelt Mabe dat de belastingbetaler wel degelijk toegang heeft tot wetenschappelijke publicaties. Deze kan daarvoor `simpelweg` naar de bibliotheek gaan want de meeste uitgevers staan deze vorm van toegang geven toe. Dat klopt. Maar waarom is daarvoor überhaupt toestemming van uitgevers nodig? Omdat de meeste schrijvers nog altijd hun copyrights exclusief en zonder voorbehoud aan uitgevers overdragen. Mag dat zomaar?

Ook vindt Mabe het idee dat twee van de STM-leden `quasi-monopolist` zijn absurd. Hij heeft gelijk. Op dit moment zijn geen twee, maar vrijwel alle leden van STM monopolist, dat wil zeggen in het exclusieve bezit van de copyrights op de publicaties.

Geleidelijk aan verandert er echter iets.

Het is boeiend om te zien dat STM koketteert met Springer als grootste open access-uitgever. Nog steeds heeft de Amerikaanse tegenhanger van STM, de American Association of Publishers AAP, een anti-open-access-campagne lopen onder de naam PRISM, waarin wordt beweerd dat open access het einde betekent van het peer review proces en censuur door de overheid inhoudt. Zowel in STM als in AAP is Elsevier dominant. Interessant in dit verband is dat Mabe tot voor kort Director Academic Relations van Elsevier was.

Betekent zijn acceptatie van de open access-benadering van Springer dat ook Elsevier nu begint in te zien dat Open Access niet meer tegen te houden is?