'IJzersterk geschreven'

Overal in de stad hangen posters van Robert Vuijsjes roman Alleen maar nette mensen. Op die aanplakbiljetten staan twee aanprijzingen. Rechts bovenin lezen we: ‘Al meer dan 60.000 exemplaren verkocht!’. En onderop staat: ‘IJzersterk geschreven! – Matthijs van Nieuwkerk’.

Ja, als Matthijs het zegt…

Het interessante aan deze reclame is dat ze zich beroept op twee vormen van autoriteit, die op het oog tegenstrijdig zijn, maar bij nader inzien toch precies hetzelfde. Aan de ene kant is er sprake van autoriteit van de massa: als zoveel mensen het boek hebben gekocht, moet het wel een goed boek zijn. Of, zoals oud-voetballer René van der Gijp ooit zei over spreekkoren in het voetbalstadion: „Als veertigduizend mensen roepen: ‘Temmink, Temmink, je moeder is een hoer’ – dan zal er wel een kern van waarheid in zitten.”

Kwestie van aantallen.

Aan de andere kant beroept de reclame zich op de autoriteit van de eenling, in dit geval Matthijs van Nieuwkerk. Maar waar is deze autoriteit op gebaseerd?

Niet op zijn deskundigheid als literair criticus, romancier of socioloog: dat is Matthijs geen van alle. Nee, ook dit blijkt een kwestie van wisdom of the crowd: zijn autoriteit bestaat bij gratie van zijn populariteit als presentator. Wie elke dag een miljoenenpubliek trekt, zal ook wel weten wat goede boeken zijn.

In de filosofie is deze ‘autoriteit van de menigte’ altijd een netelige kwestie geweest. In de westerse traditie zijn wel filosofen te vinden die vertrouwen hadden in de massa – Rousseau en Marx – maar de meeste denkers waren sceptischer. Plato vond ‘het volk’ niet wijs genoeg om zichzelf te besturen; Hobbes vond het te egocentrisch. Kant en Mill waren evenmin te spreken over groepen: zij prezen liever de autoriteit van het individu over zichzelf.

Zelf ben ik meer van de Socratische school: hoe wijzer je bent, des te meer je weet dat je niets weet. Ik sta dus wantrouwend tegenover iedere vorm van autoriteit – of deze nu van het individu of van de groep afkomstig is. Nu zou ik dat, zoals gebruikelijk, kunnen onderbouwen met een briljant citaat van een wereldberoemd denker, maar dat zou de stelling natuurlijk ondermijnen. Dus laat ik het dit keer maar houden bij een quote van een onbeduidende wijsneus: ‘Autoriteit is de geloofwaardigheid die men hecht aan andermans onwetendheid’ – Rob Wijnberg.

IJzersterk geschreven, al zeg ik het zelf.