Het is weer voorbij

De vakantie zit er voor bijna iedereen weer op. Vanaf nu gaan we het helemaal anders doen.

Het is weer voorbij, die vakantie. Beeld Marike Knaapen Knaapen, Marike

Het nieuwe jaar begint weer. De eerste dag na de zomervakantie voelt als nieuwjaarsdag. School, werk, het normale ritme, alles begint weer. In de voorbije vakantieperiode zijn nieuwe plannen gemaakt, beslissingen genomen en goede voornemens bedacht voor het komende jaar.

Voor Nederlanders is er geen vaste datum, zoals in Frankrijk. Daar staan de laatste dagen van augustus, de maand dat het land ‘dicht’ is wegens vakantie, in het teken van de Rentree op 2 september. Parijs stroomt weer vol, alle uitgevers lanceren hun nieuwe boeken, in de winkels hangen de kleren voor het nieuwe jaar.

Nederlanders hebben geen gezamenlijke rentree, maar iedereen kent het de-vakantie-is-voorbij-gevoel. Jessica de Bloom, promovenda arbeid- en organisatiepsychologie aan de Radboud Universiteit onderzoekt dat gevoel. Of liever, ze onderzoekt hoe je dat gevoel zo lang mogelijk kunt uitstellen, en langer kunt nagenieten van het vakantiegevoel. Uit haar promotieonderzoek ‘Out of office: effect of vacation on stress, recovery and work motivation’ blijkt dat mensen zich tijdens hun vakantie gelukkiger, energieker en minder gespannen voelen dan daarvoor. Uit een eerdere analyse van andere vakantieonderzoeken trok ze de conclusie dat het goed is voor mensen om vakantie te hebben, weg te zijn van huis, werk en de dagelijkse routine. Maar die onderzoeken meten de periode voor en na de vakantie en niet tijdens. Dat deed zij wel. De vakantie blijkt een periode van herstel, waarin de psychofysiologische systemen die tijdens het werk worden belast, tot rust komen. Ze verklaart het volgens de broaden and buildtheorie van psycholoog Barbara Frederickson. Wanneer mensen positieve emoties ervaren, vergroten ze hun repertoire aan gedachten en gedrag. „Wanneer ze plezier maken met hun gezin, zal dat de gezinsband versterken. Er ontstaan nieuwe, creatieve ideeën. Problemen die al heel lang speelden, kunnen ineens wel worden opgelost.”

Dat pakt niet voor iedereen goed uit. De Jurofoon, een bedrijf dat is gespecialiseerd in juridisch advies, ontvangt na de zomermaanden 33 procent meer verzoeken voor echtscheidingsbemiddeling. Normaal zijn er rond de 500 aanvragen, na de vakantie 800 per week. Problemen, zegt onderzoeker en familietherapeut Else-Marie van den Eerenbeemt, reizen mee. „Als de dagen in een ander daglicht staan, je met z’n tweeën in één tent zit, kan het tot een kookpunt komen.” Meer nog dan op 1 januari, nemen mensen zich voor het het komende jaar anders te doen. En dat kan op elk relationeel gebied zijn. „Moeders die besluiten dat de kinderen nu echt het huis uit moeten.” Tijdens de vakantie wordt ook duidelijk wat of wie je mist. „Een cliënte zag haar man elke avond op dezelfde tijd bellend een rondje lopen. Was het wel voorbij met zijn minnares?”

Uit het onderzoek van Jessica de Bloom bleek ook, dat het uitdoofproces na de vakantie heel snel gaat. Binnen een week werk of school, zitten mensen weer op hun beginniveau van werkdruk en stress en zijn de goede voornemens vergeten. Er is geen hard bewijs, zegt vrijetijdswetenschapper Hugo van der Poel, dat vakantie de productiviteit van mensen verhoogt. Hij is docent van de Universiteit van Tilburg. Dat er een gunstig effect is, ontkent hij niet. „Het idee van vakantie bestond al in de Middeleeuwen. Heiligendagen, met mis en kermis, zorgden voor een onderbreking van het werk. Dagen bedoeld om te ontspannen en uit te rusten.” Betaalde vakantie kwamen er pas rond 1950, 1960. De arbeidersbeweging eiste het recht op vakantie en op doorbetaling ervan. Vakantie was niet bedoeld om de productiviteit te verhogen, maar werd gezien als loon, als secundaire arbeidsvoorwaarde. „Elk uur extra arbeid maakt de onderneming en de aandeelhouder rijker, en volgens de meerwaardetheorie van Marx moet de arbeider daar ook een deel van krijgen. Dat kan met meer salaris, of met meer vrije tijd. De Amerikaanse autofabrikant Ford zei: het loon is goed, als mijn arbeiders mijn auto’s kunnen kopen. Meer loon moet je ook kunnen uitgeven. Daar heb je tijd voor nodig. Vakantie is een uitstekende gelegenheid dat te doen. En inmiddels is vakantie een economische factor geworden. De helft van je auto gebruik je voor uitstapjes en vakantie, de helft van het vliegverkeer van Schiphol is voor recreatie, hele bedrijfstakken zijn afhankelijk van vakantiedagen.”

Natuurlijk is het nodig om te herstellen van inspanningen en is het goed om de gedachten te verzetten, zegt Van der Ploeg. Maar of je daar vier weken voor nodig hebt? „Economisch is het ook veel interessanter om kortere vakantiemomenten door het jaar te verspreiden. De restaurants, toeroperators, campings hebben dan veel langer de tijd om geld te verdienen.” De trend om meer korte vakanties in het jaar te nemen is er al, zegt Miriam Dresmé met reisorganisatie ANVR. „Als je vraagt hoe vaak mensen met vakantie gaan, zeggen ze: twee keer per jaar. Zomervakantie en wintersport. Vraag je door, dan zeggen ze: oh, bedoel je ook dat weekeindje Barcelona en die midweek Oostenrijk.”

Jessica de Bloom heeft al onderzoek gedaan naar mensen op wintersportvakantie (gemiddeld 9 dagen). Ook dan voelen mensen zich beter, relaxter en gezonder. In de herfst begint ze een onderzoek naar het effect van korte vakantie. De hypothese is dat meer korte vakanties het uitdoofproces vertragen. En vakantie overslaan, als het vakantiegevoel toch zo snel weer weg is? Dat vindt De Bloom onzin. „Dat is net zoiets als vragen: waarom slapen we, als we toch weer moe worden.”