Flamingo staat op één poot om ongewenst warmteverlies te beperken

Waarom rusten veel vogels bij voorkeur op één poot? Die eeuwenoude vraag is nu voor het eerst degelijk aan de hand van observaties beantwoord – voor flamingo’s, maar met vermoedelijke geldingskracht voor veel andere steltlopers. Ze zijn uit op behoud van lichaamswarmte. Vergelijkend gedragsonderzoekers van de Amerikaanse Saint Joseph’s University in Philadelphia volgden een groep Caribische of rode flamingo’s (Phoenicopterus ruber) in gevangenschap. Ze rapporteren daarover in Zoo Biology (on line, augustus 2009). Een voor een konden ze bestaande hypothesen afserveren die niet met thermoregulatie te maken hebben.

Zo wordt beweerd dat flamingo’s graag op één poot balanceren omdat ze op die manier spiervermoeidheid voorkomen. Of omdat ze vanuit die bijzondere positie sneller kunnen vluchten voor roofdieren of ander onheil. Van het eerste bleek niets, en voor het tweede geldt zelfs het omgekeerde, bleek proefondervindelijk. Ook de gezochte hypothese dat de vogels zo in stevige wind makkelijker en flexibeler overeind blijven bleek ongegrond. Wat de onderzoekers wel ontdekten: het percentage vogels dat op een poot rust is duidelijk hoger bij de dieren die in het water staan en niet op het land. Dat kan nog met vluchtbereidheid te maken hebben, maar warmtebehoud geeft toch de doorslag. Dat bleek bij vergelijking van dagen met verschillende weersomstandigheden. De gemiddelde poot beweegt omgekeerd mee met de temperatuur; bij koud weer omhoog, bij warmer weer blijft hij vaker uitgeklapt. Warmteverlies via de poten en tenen aan water kan aanzienlijk zijn, en zeker bij kouder weer willen de vogels dat voorkomen.

De vogels tonen geen eenzijdigheid of lateraliteit in dit gedrag, met overtuigde links- of rechtspoten of verschillen binnen de hele groep die een voorkeur aangeven. Maar daar staat een opmerkelijke signalering tegenover. In de bekende rusthouding, de lange hals naar achteren geklapt en de kop tussen de veren, zijn flamingo’s heel sterk rechts. De onderzoekers suggereren dat dit de sociale cohesie bevordert. Dieren die de kop naar links draaien zijn in de rustende groep – met vaak parallel opgestelde dieren – veel vaker bij sociale schermutselingen en agressie betrokken.

Frans van der Helm