Een privémoment is privé, tenzij het nieuws is

De Mediacode van de Rijksvoorlichtingsdienst is ongeldig, zegt de rechter. Maar het prinselijk gezin is niet vogelvrij.

Voorgaande jaren werden de fotosessies meestal gehouden óp het vakantieadres. In een tuin in Argentinië. Of met koningin Beatrix in het Italiaanse vakantiehuis.

Dit jaar ging het anders. De fotosessie die de Rijksvoorlichtingsdienst organiseert werd gehouden vooráfgaand aan de vakantie van prins Willem-Alexander, prinses Máxima en hun drie dochters. Op 20 juli op het strand bij Wassenaar. Het leek mooi in lijn met de oproep van staatssecretaris Heemskerk (Economische Zaken, PvdA) om in eigen land op vakantie te gaan, om zo de Nederlandse economie te steunen. Maar waar de familie vakantie zou houden, wilden prins en prinses niet zeggen.

Het bleef niet lang geheim. Eind juli verschenen foto’s van een skiënde Willem-Alexander, Máxima en prinses Amalia in het Argentijnse Bariloche. Het internationaal opererende persagentschap Associated Press (AP) bood ze aan. Onder meer Trouw, de GPD-kranten en het AD publiceerden ze.

En dat mocht niet, oordeelde de kortgedingrechter in Amsterdam gistermiddag. Het geding tegen alleen AP was aangespannen door het prinselijk paar. Foto’s die zonder toestemming genomen worden wanneer de prins en de prinses niet uit hoofde van hun functie ergens zijn, leggen een „onaanvaardbare druk” op hun gezin, vinden zij. Trouw en de andere media waren niet gedaagd, omdat zij beloofd hadden dat het niet meer voor zou komen.

De rechtbank oordeelde gisteren dat het gezin privacybescherming toekomt. „Zij hoeven er niet steeds op bedacht te zijn dat privéfoto’s ter publicatie aan de media kunnen worden aangeboden.” Alleen als de foto een nieuwsfeit behelst of bijdraagt aan een publiek debat over een onderwerp van maatschappelijk belang, is publicatie toegestaan, vindt de rechtbank. En dat is hier niet het geval. Op de foto’s is te zien hoe Máxima vanuit een skilift lacht, richting fotograaf. En hoe Máxima, Willem-Alexander en prinses Amalia samen van een berg af skiën.

Hoogleraar Informatierecht Egbert Dommering vindt dat de rechter in het vonnis een „erg nauwe interpretatie" gebruikt van wat ‘nieuws’ is. „Willem-Alexander en Máxima zijn publieke figuren. Hun vakantie is nieuws, helemaal als ze in de zomer op wintersportvakantie gaan. Zeker als ze een week ervoor op het strand nog zeiden ‘dat zeggen we niet’ op de vraag waar de vakantie naartoe ging. Het is informatie die we nog niet hadden en dus nieuws.”

Advocaten van AP betoogden tijdens het kort geding op 14 augustus dat het persbureau niet verkeerd heeft gehandeld, omdat het neutrale foto’s zijn van publieke figuren met een staatsrechtelijke positie, die zich in een openbaar skigebied begaven.

Het paar had een ruimer verbod geëist. AP zou ook foto’s van toekomstige privémomenten niet mogen aanbieden. Dat ging de rechter te ver. Het zou de persvrijheid te veel beperken.

Het vonnis kwam niet onverwacht. In 2005 werd het weekblad Privé publicatie verboden van foto’s van Willem-Alexander en Máxima die zich onbespied waanden op het strand van het Italiaanse Porto Ercole. En in 2007 kreeg Party een boete voor publicatie van foto’s van de spelende prinsesjes op het strand.

Met de Mediacode van de Rijksvoorlichtingsdienst heeft dat niets te maken. Die afspraak – fotografen laten de Oranjes in privétijd met rust en mogen in ruil daarvoor met enige regelmaat het hele gezin fotograferen – is eenzijdig door de dienst opgesteld. De rechter noemde deze code in haar vonnis gisteren dan ook niet bindend.

Veel belangrijker is een uitspraak uit 2004 van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in een zaak die was aangespannen door Caroline van Hannover. Zij werd gefotografeerd in badkleding in een strandclub. Het Hof oordeelde dat uit bekendheid niet voortvloeit dat je vogelvrij bent. Alleen als het nieuws is, mogen privémomenten getoond worden.

Die redenering lijkt in het voordeel van de omroepen NOS en RTL. Zij besloten, ver na de eerste publicatie van de foto’s, die ook te tonen. Omdat, luidde de redenering, de juridische strijd erover de foto’s inmiddels nieuwswaarde had gegeven.

Worden NOS en RTL nu ook nog gedaagd door prins en prinses? De Rijksvoorlichtingsdienst laat weten dat de juristen het vonnis nog bestuderen. Daarna wordt er „ongetwijfeld” verder gepraat.

AP kon gisteren niet zeggen of het de foto’s uit de databank heeft verwijderd. Tijdens de zitting voerden de advocaten aan dat het AP-regiokantoor in Mexico de foto’s had aangeboden, niet het wereldwijde AP-concern. Van feitelijke publicatie door AP is geen sprake, betoogden zij ook. Dat is de verantwoordelijkheid van de afnemers die de foto’s publiceren; zij kunnen de nieuwswaarde ervan bepalen. Daar was de rechter het niet mee eens.

Verdwijnen zullen de foto’s zeker niet, denkt advocaat Menno Heerma van Voss, gespecialiseerd in informatierecht. Ze zijn overal op internet te zien en hij denkt dat daar weinig aan te doen valt. „Een Engelse website die de foto’s vertoont met een Engelse provider, zal door een Engelse rechter moeten worden beoordeeld. Dat maakt het lastig.” Heerma van Voss denkt dat er voor de Oranjes niets anders op zit dan te wachten tot de aandacht wegebt. „Wie kijkt er over een poosje nog naar?”

Lees het vonnis van de kortgedingrechter via www.nrc.nl/binnenland