Darmbacterie kan darmkanker veroorzaken

Een giftige variant van de darmbacterie Bacteroides fragilis kan dikkedarmkanker veroorzaken. Meestal leidt een besmetting alleen tot flinke diarree, maar soms ontstaan ook chronische darmontstekingen die kunnen ontaarden in kanker. Het is voor het eerst dat een infectie met een veelvoorkomende darmbacterie wordt ontmaskerd als oorzaak van darmtumoren. Het is het tweede voorbeeld van een bacterie-infectie die tot kanker kan leiden. De eerste was Helicobacter pylori, de maagzweerbacterie die bij chronische infectie maagkanker veroorzaakt.

Onderzoekers van de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore hebben bij muizen ontdekt hoe de tumorvorming in de darm precies verloopt. Daarmee bieden ze niet alleen nieuw inzicht in de oorzaken van dikkedarmkanker, maar ook aanknopingspunten voor de behandeling ervan (Nature Medicine, 23 augustus).

B. fragilis is een normale en doorgaans onschuldige bewoner van onze ingewanden. Alleen wanneer de voor de darm giftige enterotoxische variant kans ziet de darm massaal te koloniseren, ontstaan problemen. Kleine kinderen en ouderen kunnen er heftige diarree van krijgen. De giftige variant is al eerder indirect in verband gebracht met het ontstaan van dikkedarmkanker. Hoe een infectie zo kan ontsporen, was echter volstrekt onduidelijk.

Om het mechanisme hierachter te achterhalen, besmetten de onderzoekers muizen van een stam die extra vatbaar is voor dikkedarmkanker met de kwaadaardige stam van de bacterie. De muizen kregen binnen een paar dagen diarree, maar die ging vrij snel over. Binnen een week echter ontstonden vooral aan het uiteinde van de dikke darm ontstekingen en kleine tumoren. Een maand later waren de dikke darmen over een groter gebied bezaaid met kankergezwellen. Bij onderzoek van het darmweefsel bleek dat het gehalte van het eiwit Stat3 heel snel na de besmetting zeer sterk toeneemt. Dit eiwit brengt in het darmweefsel een chronische ontsteking op gang. Daarnaast activeert de gifstof van de bacterie zogeheten T-helpercellen17 (Th17-cellen). Als de onderzoekers de werking hiervan blokkeerden verdwenen de tumoren. Bij blokkade van Stat3 ontstonden geen tumoren. Blijkbaar is de ontsteking nodig voor de activering van de Th17-cellen die de tumorvorming stimuleren. Dat is opmerkelijk, omdat T-helpercellen tumorgroei gewoonlijk tegengaan.

De Helicobacter die in de maag kan huishouden is vrij gemakkelijk met antibiotica te bestrijden. Bij de meeste B. fragilis-stammen ligt dit moeilijker, omdat ze resistent zijn tegen de meest gebruikte antibacteriële middelen. Vandaar dat het zaak is om andere wegen te verzinnen om het effect van interleukine-17 te blokkeren bij mensen die na een aanval van diarree een chronische darmontsteking ontwikkelen.

Huup Dassen