Beleggingsportefeuille is niet veilig bij actuarissen

Uit een onderzoek van NRC Handelsblad (`Beheer pensioen blijft ver achter bij de markt`, 19 augustus) blijkt dat het beleggingsrendement van vermogensbeheerders van pensioenfondsen is achtergebleven bij de beursgraadmeter.

Toch is het onjuist vermogensbeheerders als hoofdschuldigen aan te wijzen voor de huidige dekkingsgraadproblemen bij pensioenfondsen. Niet het achterblijven bij beursgraadmeters levert de grootste verliezen op, maar een verkeerde samenstelling van de beleggingsportefeuille over de voornaamste beleggingscategorieën, zoals over aandelen, obligaties, vastgoed, etc. We noemen dit de strategische asset mix.

Deze asset mix wordt sinds een aantal decennia modelmatig bepaald door actuarissen en econometristen, lieden die niet gehinderd worden door beleggingskennis en marktvisie. Het manco hiervan is dat de gehanteerde modellen uitgaan van een mechanische aanpak op basis van historische rendementen van de beleggingscategorieën. De assetmixen die uit de modellen rollen zijn daardoor de resultante van de opgang en neergang van beurzen.

Toen de beurzen omhoog vlogen in de negentiger jaren wezen de modellen in de richting van meer in aandelen beleggen. Ze zijn daarmee de katalysator geweest van risicovolle portefeuilles en van zichzelf vervullende voorspelingen voor beursstijgingen. Deze modellen hebben daardoor aan de basis gestaan van de huidige pensioenfondsencrisis. Na de beurscrisis wijzen de uitkomsten nu in de richting van meer obligaties. Het nieuwe Financieel Toetsings Kader voor pensioenfondsen gaat van vergelijkbare principes uit. De uitwerking van dit kader is evenzeer contraproductief. Bij lage dekkingsgraden worden pensioenfondsen gedwongen risico af te bouwen en aandelen te verkopen, terwijl vanuit beleggingsoptiek juist aandelen gekocht zouden moeten worden nu de koersen laag staan.

We zullen lering moeten trekken uit de crisis. Waar het telkens om gaat is de actuele beleggingsrisico`s van de pensioenfondsen te beheersen. Dat doe je niet met modellen gedreven door de historie, maar wel met een gedegen risicoafweging binnen de actuele balansproblematiek van de fondsen.