Van Superman tot sm-softporno

Hij werd wereldberoemd als medeschepper van stripheld Superman. Maar rijk werd Joe Shuster er niet van. Vandaar dat hij voor geld softpornoverhalen ging illustreren.

De Canadees-Amerikaanse tekenaar Joseph ‘Joe’ Shuster (1914-1992), die samen met zijn schoolvriend Jerry Siegel de wereld verrijkte met de stripheld met buitenaardse krachten, Superman, de beschermer van ‘Truth, Justice and the American way’, heeft in het midden van de jaren vijftig, toen hij financieel aan de grond zat, erotische illustraties gemaakt voor Nights of Horror. Dat was een sadomasochistisch softpornoblad dat onder de toonbank werd verkocht in door de maffia uitgebate boekhandels op Times Square, New York.

De tekeningen van Joe Shuster voor Nights of Horror, door sommige striphistorici gezien als zijn ‘puurste’ werk, zijn nu verzameld in het boek Secret Identity, the fetish art of Superman’s co-creator Joe Shuster, samengesteld door de Amerikaanse strippublicist Craig Yoe. Daarin vertelt hij het verhaal over hoe het verband tussen Superman en sm ontstond.

Joe Shuster en Jerry Siegel verzonnen Superman toen zij samen in Cleveland, Ohio, in de redactie van hun schoolblad zaten, maar zij vonden pas na jaren leuren een uitgever voor hun held.

Harry Donenfeld, eigenaar van National Allied Publications, later omgedoopt tot DC Comics, zag wel er wat in. Donenfeld was uitgever van ranzig werk zoals blaadjes met ondeugende Franse foto’s voor ‘kunststudenten’ en pulpdetectives. Voor zijn nieuwe uitgave, Action Comics, kocht hij in 1938 van het duo een dertien pagina’s tellend verhaal van Superman. Voor 130 dollar, inclusief de rechten.

Dat laatste zou Shuster en Siegel nog opbreken. Superman werd een eclatant succes. De oplage van Action Comics schoot omhoog en als krantenstrip bereikte de superheld nog eens 20 miljoen lezers. Tezamen met een radioshow en merchandising bracht de held van de planeet Krypton voor de uitgeverij in 1941 al 2,6 miljoen dollar op.

Shuster en Siegel kregen als werknemer 50.000 dollar, geen onaardig bedrag voor die tijd. Shuster onderhield er zijn hele familie van. Zijn (uit Rotterdam geëmigreerde) vader overleed vroeg aan een hartaanval, nadat diens kleermakerij was overvallen. Toen na tien jaar het contract tussen Donenfeld en Shuster/Siegel afliep leidde onenigheid over een nieuwe verbintenis tot een rechtszaak. Het duo wilde de rechten van Superman terug, maar werd door de rechter in het ongelijk gesteld. Uiteindelijk werden de twee scheppers van Superman in 1948 afgekocht met 94.000 dollar. Hun namen werden sindsdien niet meer vermeld bij de strip.

Het duo verzon nog een andere strip, Funnyman, maar het grote succes bleef uit.

Jerry Siegel kon weer aan het werk als schrijver en redacteur, maar de steeds slechter ziende Joe raakte in een isolement en in financiële problemen. In 1954 ging hij in op het verzoek van een auteur van erotische verhalen, slechts bekend onder de naam ‘Clancy’, om illustraties te maken bij zijn verhalen met titels als The Bride wore leather, Web of Evil en Eternal Bondage. Het zijn vertellingen vol flagellantisme, onderwerping en dominantie, voyeurisme, lesbische en interraciale seks die Clancy schrijft, door onder anderen Shuster in beeld gebracht met veel zwepen, touwen, messen en ondergoed, maar met weinig bloot. De gezichten en torso’s lijken wel op figuren uit de eerste Supermanstrips.

Schrijver Clancy was met drukker Eugene Maletta eigenaar van Malcla Publishing Company. Deze uitgeverij publiceerde de verhalen in Nights of Horror, dat in totaal zestien keer verscheen.

Dan begint in november 1954 het proces tegen de Brooklyn Thrill Killers, een groep van vier joodse neo-nazistische tieners die New York die zomer in rep en roer hebben gebracht door één man dood te slaan, een ander te verdrinken en verschillende anderen te martelen. Een van de deskundigen die bij het proces wordt betrokken is de Duits-Amerikaanse psychiater dr. Frederic Wertham, die dan net zijn opzienbare boek Seduction of the innocent heeft gepubliceerd over de schadelijke effecten van comics op de kinderziel. Wertham confronteert een van de daders met een aantal exemplaren van Nights of Horror en vraagt hem: „Is dit wat je zoal leest?” De jongen antwoordt bevestigend.

Nights of Horror speelt een belangrijke rol in het proces, dat uiteindelijk mede leidt tot hoorzittingen van het Amerikaanse Congres over ‘Pornography and its Effects on Juvenile Delinquency’ en de oprichting van de Comics Code, een goedkeuringsstempel voor het stripverhaal. Nights of Horror krijgt een publicatieverbod en een van de distributeurs, Eddie Mishkin (‘jewish mobster and Sultan of Smut’) wordt veroordeeld tot drie jaar in de gevangenis Rikers Island.

En Shuster? In 1978 komt hij weer in beeld als hij een banvloek uitspreekt over de verfilming van Superman. Fans, stripcollega’s en de media weten DC Comics daarop te bewegen om Shuster – en Siegel – een bescheiden jaargeld en een ziekteverzekering toe te kennen. En hun namen worden weer vermeld bij de Supermancomics. Shuster overlijdt in 1992 in Los Angeles op 82-jarige leeftijd.

Craig Yoe: Secret Identity, the fetish art of Superman’s co-creator Joe Shuster, Abrams ComicArts. ISBN 978-0-8109-9634-2.