Spoor van fraude in Afghanistan

In Afghanistan groeit de twijfel of de verkiezingen van vorige week eerlijk verliepen.

‘Stembussen werden thuis bijgevuld met valse stemmen.’

Afghaanse vrouwen stonden op 20 augustus in de rij te wachten voor een moskee in de Afghaanse hoofdstad Kabul, waar ze hun stem konden uitbrengen voor de presidentsverkiezingen. (Foto Reuters)
Women stand in line waiting for their turn to vote in Afghanistan's presidential election at a mosque in Kabul August 20, 2009. Two Taliban insurgents were killed in a gunbattle in the Afghan capital on Thursday as millions voted in an anxiously awaited presidential election marked by sporadic violence across the country. REUTERS/Adrees Latif (AFGHANISTAN POLITICS ELECTIONS IMAGES OF THE DAY)
REUTERS

Een week na de presidentsverkiezingen in Afghanistan stapelen de aanwijzingen zich op dat er grootschalige verkiezingsfraude is gepleegd in de onveilige delen van het land. Ook wordt steeds duidelijker dat in die gebieden de opkomst laag is geweest.

Deskundigen achten het mogelijk dat de fraude zo groot is dat die van grote invloed kan zijn op de uitslag van de verkiezingen – die op verkiezingsdag door westerse leiders en de VN al tot een succes werden verklaard. De waarnemingsmissie van de EU zei dat de verkiezing „over het algemeen eerlijk” is verlopen.

Tot nu toe is 17 procent van de stemmen geteld, en loopt president Karzai met 45 procent voor op zijn belangrijkste tegenstander Abdullah, die nu op 35 procent staat.

Volgens een sociaal werker in Uruzgan, die nauw betrokken was bij de waarneming door de onafhankelijke Afghaanse organisatie FEFA, was verkiezingsdag in de provinciehoofdstad Tarin Kowt „een hele stille dag” omdat veel kiezers uit angst voor de Talibaan thuisbleven. De man wil om veiligheidsredenen anoniem blijven.

In de buitengebieden van Uruzgan hadden de Talibaan de wegen naar de stembureaus geblokkeerd, bevestigt ook een lokale journalist die eveneens anoniem wil blijven. Voor vrouwelijke kiezers zijn in de provincie slechts drie stembureaus open geweest, meldt de sociaal werker per telefoon. In het conservatieve Uruzgan zouden onvoldoende vrouwelijke medewerkers gevonden zijn. De FEFA zegt dat zes van de 36 stembureaus voor vrouwen open waren.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt dit krachtig tegen en zegt dat alle locaties waar vrouwen konden stemmen open zijn geweest.

In het vrouwenstembureau in Tarin Kowt hebben volgens de sociaal werker zo’n vijftig vrouwen gestemd, terwijl aan het eind van de dag toch 509 stemmen werden geteld. Het verschil bestaat uit valse stemmen, zegt hij, toegevoegd door mensen van Jan Mohammad Khan, voormalig gouverneur in Uruzgan. Khan is een krijgsheer die corruptie en machtsmisbruik niet uit de weg gaat. In 2006 verving president Karzai hem op verzoek van Nederland, maar zijn greep op Uruzgan is nog sterk. Hij had de verkiezing in grote mate onder controle, aldus de sociaal werker, en heeft zijn stamgenoot Karzai veel stemmen bezorgd.

„Zijn mensen hebben de kiezers, die ongeletterd zijn en gemakkelijk te intimideren, onder druk gezet om op Karzai te stemmen”, aldus de sociaal werker. Aan het einde van de dag waren er in Tarin Kowt ongeveer 2.000 mensen gaan stemmen, zegt hij, en na de sluiting van de stembureaus zijn daar volgens zijn informatie 6.000 stemmen voor Karzai aan toegevoegd. „Medewerkers van Khan namen de stembussen mee naar huis om ze te vullen.”

Een medewerker van de VN in Kandahar verwacht dat de opkomst in de zuidelijke, onveilige provincies tussen 30 en 40 procent zal zijn. Dat percentage kan vertekend zijn door valse stemmen. Mohammad Anwar, hoofd van de provincieraad in Helmand, zegt per telefoon dat de kiezers in de hoofdstad Lashkar Gah – het veiligste deel van de provincie – „druppelsgewijs” kwamen stemmen.

Volgens Martine van Bijlert van het Afghanistan Analysts Network, die sinds de jaren negentig in Afghanistan komt, passen de berichten over een lage opkomst en stembusfraude in Uruzgan in een algemener beeld dat is ontstaan van de onveilige gebieden. Daartoe worden behalve het zuiden ook de provincies Ghazni, Baghlan en Kunduz gerekend. „Er zijn veel rapportages dat daar goed gebruik is gemaakt van de afwezigheid van waarnemers”, zegt zij per telefoon vanuit Kabul. Op verkiezingsdag hebben 78 EU-waarnemers 262 stembureaus bezocht in 17 van de 34 Afghaanse provincies. Behalve de EU waren er enkele andere kleine internationale missies, en 6.000 waarnemers van het Afghaanse FEFA, op ruim 27.000 stembureaus.

Van Bijlert: „We horen veel dat in stembureaus waar maar een paar honderd kiezers zijn geweest aan het eind van de dag toch de stembussen vol zaten.” Ze wijst op een aantal patronen: stembussen die de nacht voor de verkiezingen zijn volgestopt, stembusfraude op verkiezingsdag zelf of na sluiting van de stembureaus, en intimidatie van kiezers. De waarnemers van de EU willen voorlopig geen commentaar geven.

De Franse generaal b.d. Philippe Morillon, hoofd van de EU-missie, heeft de verkiezingen uitgeroepen tot „een overwinning voor het Afghaanse volk”. President Obama sprak van „een succes”, en er waren felicitaties van de VN. Volgens Van Bijlert zijn die felicitaties vooral „een uiting van de enorme opluchting dat er geen hele grote veiligheidsincidenten zijn geweest. Die verklaringen zijn juichender dan bij de situatie paste en juichender dan hoe de Afghanen zich voelden bij de verkiezing.”

Ze vervolgt: „Veel regeringen voelen een enorme druk om te zeggen dat het goed is gegaan. Anders krijgen ze lastige vragen in eigen land als: wat doen we in Afghanistan? Daar willen ze iets tegenover kunnen stellen. Verder geldt: hoe verder weg het land is, hoe makkelijker het is de berichten over fraude naast je neer te leggen en de standaardzin te gebruiken dat de verkiezing misschien niet helemaal vrij en eerlijk was, maar dat de onregelmatigheden de uitkomst niet wezenlijk hebben beïnvloed.”

Volgens Van Bijlert is het „veel te vroeg” om dat te zeggen. „Het is heel goed mogelijk dat er fraude is gepleegd die wel degelijk een verschil maakt voor de uitkomst. Misschien niet voor wie er wint, maar wel voor de marge waarmee. Nog belangrijker is de boodschap aan de Afghanen. Als er fraude heeft plaatsgehad onder de neus van buitenlanders, en die er niets van zeggen, is dat een hele slechte boodschap in gebieden waar mensen zich sowieso afvragen of er wel reden is om de regering en de buitenlanders te vertrouwen.”