'Piraterij moeten we stimuleren'

Matt Mason noemt het onzin datinternetpiraterij cultuur vernietigt: het voedt het juist.

Illegaal kopiëren vindt hij een signaal dat een systeem van distributie niet goed werkt.

Toen de punk begon, was de Engelse ex-radiopiraat Matt Mason nog niet eens geboren. Met zijn boek Piraterij, dat begint met een hoofdstuk over punk, wekt hij wel de indruk eind jaren vijftig te zijn geboren en als jongeling de glorietijd van de punk te hebben beleefd. „Ik ben opgegroeid met house”, zegt hij. „Ik ben zelf dj geweest. Op mijn 19de werkte ik bij een radiopiraat.”

Piraterij gaat over de vraag ‘hoe hackers, punkkapitalisten en graffitimiljonairs onze cultuur remixen en de wereld veranderen’. Maar het gaat ook over onofficiële radiostations en andere vormen van piraterij, zoals het illegaal downloaden van muziek en het kopiëren van gepatenteerde medicijnen: ‘Piraterij is er in alle fasen van de geschiedenis geweest en is een fenomeen dat we moeten stimuleren. Piraterij is dé manier om inefficiënte systemen te vervangen.’

‘Piraterij’ begint met punk uit de jaren zeventig. Niet met de tegencultuur van de jaren zestig of de rebelse rock-’n-roll van de jaren vijftig.

„Ik geloof dat punk veel meer focus had dan bijvoorbeeld de hippiecultuur. Natuurlijk tref je verschillende elementen van punk ook al aan in de tegencultuur van de jaren zestig, zoals de anti-autoritaire houding. En de organisatoren van het festival Woodstock hadden ook een doe-het-zelf-mentaliteit. Maar pas in de punk werd ‘Do it yourself’ een mantra. Het besef dat je het zelf moest en ook kon doen was de kern van punk. Die kern leeft nog steeds. De jongens die YouTube hebben opgericht zijn punkkapitalisten.”

Een andere verrassing is dat u ook disco rekent tot een jeugdcultuur die de wereld heeft veranderd. Punks haatten disco. Ze vonden het mainstream en commerciële troep.

„Die haat stamt uit de late jaren zeventig. Maar in de begintijd van de disco, begin jaren zeventig, gebeurde er echt iets nieuws in de New Yorkse clubs. Daar dansten blank en zwart, homo en hetero met elkaar. Zo’n cross-over was nooit eerder vertoond, ook niet in de jaren zestig. En vergeet ook niet dat disco de basis van hiphop vormde. De eerste hiphopplaten werden gemaakt met stukjes disco.

„Disco bracht ook, samen met de reggae op Jamaica, de remix. Zo kwam het kopiëren weer terug in de muziek. Eeuwenlang was het in de kunst en muziek gewoon om werk van anderen te imiteren en te bewerken. Maar in de loop van de twintigste eeuw raakte dit door het modernisme uit de gratie. Terwijl kopiëren en imiteren onze tweede natuur is.”

In de meeste jeugdculturen spelen kopiëren en imiteren een belangrijke rol. Computers, samplers en internet hebben de mogelijkheden om te kopiëren vergroot. En dus is ook piraterij, in de vorm van bijvoorbeeld illegaal downloaden, sterk toegenomen. U bent in het algemeen positief over piraterij.

„Er bestaan vormen van piraterij die verwerpelijk zijn. Chinese fabrikanten die tandpasta van een bekend merk inclusief de verpakking kopiëren en er lood bij stoppen, die moeten hard worden aangepakt. Maar meestal duidt piraterij erop dat een systeem of een markt niet goed werkt. Waarom ontstonden illegale radiostations? Omdat mensen op legale stations niet de muziek hoorden waar ze van hielden. Zelfs platenmaatschappijen zijn er blij mee. Bij de radiopiraat waar ik werkte kregen we de platen van de platenmaatschappijen gratis. Ze wisten dat uitzending van muziek leidde tot verkoop. De enige die er niet van profiteert is de overheid.”

Ex-internetondernemer Andrew Keen schreef in ‘The Cult of the Amateur’ dat internet de cultuur en de economie om zeep helpt.

„Het lijkt me onzin om te zeggen dat internet cultuur vernietigt. Er is nog nooit zoveel muziek gemaakt als nu en nooit eerder was die zo gemakkelijk verkrijgbaar. Nu kun je die kolossale hoeveelheid en diversiteit een probleem vinden, maar voor mij is dat iets waar ik heel goed mee kan leven. Bovendien schept juist die toename in omvang werk voor journalisten en andere experts, die uit die veelheid het waardevolste vissen.

„Het ontstaan van piraterij op internet betekende dat er iets mis was met de distributie van muziek. In het begin konden platenmaatschappijen internet nog links laten liggen. Maar toen ze het niet meer konden negeren hebben ze geen goede vorm aan de distributie via internet weten te geven. Platenmaatschappijen hebben het nu moeilijk, maar daar hoeven we niet over te treuren; technologische vernieuwingen hebben altijd geleid tot de ondergang van industrieën. De hoefijzerindustrie is ook niet meer wat die geweest is. De vraag is nu: hoe kun je ervoor zorgen dat je betaald krijgt voor je muziek enzovoorts? Want als er niet op een of andere manier betaald wordt, houdt de productie van muziek op. Er zijn twee uiterste standpunten in deze kwestie. Aan de ene kant staan bijvoorbeeld de oprichters van een site voor file-sharing als Pirate Bay, die beweren dat beknotting van het downloaden op internet een inbreuk is op de vrijheid van meningsuiting. En aan de andere kant heb je de platenmaatschappijen die vinden dat voor elke download copyright moet worden betaald. De oplossing moeten we in het midden zoeken.”

Is er eigenlijk wel een oplossing voor?

„Het verscherpen van de wetgeving op auteursrechten is in ieder geval niet de manier. De muziekindustrie kan leren van de mode-industrie: daar is het heel gewoon dat men met elkaars ontwerpen aan de haal gaat, zonder dat iemand zeurt over auteursrechten. Maar men geeft elkaar wel ruimhartig de credits.

„Bedrijven moeten piraten niet achtervolgen, maar de concurrentie met ze aangaan. Bill Gates van Microsoft stelde tien jaar geleden al vast dat de miljoenen kopers van computers in China nooit betaalden voor hun software. Maar Microsoft heeft daar nooit werk van gemaakt. Gates vond: zolang ze stelen willen we dat ze onze spullen stelen – dan raken ze er verslaafd aan. Intussen moet Microsoft uitzoeken hoe ze in het volgende decennium geld kunnen verdienen aan de Chinezen.

„Onverwachte combinaties van producten zijn een mogelijke oplossing. De rapper Mos Def verkoopt zijn nieuwste album via zijn T-shirts. Bij aankoop van een Mos Def-shirt krijg je het adres van een link waarmee je zijn muziek kunt downloaden. Er is creativiteit voor nodig om piraten te bestrijden. Uiteindelijk zal de wereld daar beter van worden.”

Links naar de gratis downloads van de boeken van Mason staan op nrcboeken.nl.

Matt Mason: Piraterij. Hoe hackers, punk-kapitalisten en graffitimiljonairs onze cultuur remixen... en de wereld veranderen. Lebowski, 335 blz. € 17,90