Op tijdreis door de vroege jaren van Vincent

Op bezoek bij kleine musea in Nederland. Dit keer het Vincent van GoghHuis in Zundert. Deel 4 in een serie.

Zou het geboortehuis van Vincent van Gogh in 1900 ook zijn vervangen door een nieuwe pastorie als het kerkbestuur had geweten dat hij later wereldberoemd zou worden?

Toen enkele jaren geleden deze 'nieuwe’ pastorie tegelijkertijd met de patriciërswoning ernaast te koop werd aangeboden, was het een uitgelezen kans een bijzondere plek te creëren op de geboortegrond van de beroemde schilder. De beide gebouwen, die via een moderne glazen constructie met elkaar zijn verbonden, bieden sinds vorig jaar onderdak aan kunstcentrum het Vincent van GoghHuis.

Aan de hand van de Van Gogh audiotour begint de bezoeker in de vaste presentatie De wortels van een meester aan een tijdreis door de vroegste jaren van Vincent. Het is een hoorspel over de bijzondere band tussen Vincent en zijn broer Theo, zuster Lies en de andere gezinsleden. De stemmen van de ‘ouders’ klinken bezorgd door de koptelefoon en al luisterend wordt de bezoeker deelgenoot van Vincents worsteling met het protestantse geloof in een gemeenschap van rooms-katholieke boerengezinnen en ook met zijn groeiende liefde voor de kunst.

De audiotour voert over de eerste verdieping waar op losse wijze een woonvertrek van een 19de eeuws domineesgezin is nagebootst. Er staan oude stoelen, die schuil gaan onder witte voiles, bij diverse objecten, als fotolijstjes, klinken geluidsfragmenten. Op een van de muren is een grote projectie van Vincent als jongen te zien. Van Gogh bracht zo’n dertien jeugdjaren door in het huis aan de Markt, waar hij dierbare herinneringen aan had, zo blijkt uit brieven aan broer Theo. Tussendoor zat hij enkele jaren op kostschool in Zevenbergen en Tilburg, omdat hij volgens zijn ouders „te ruw werd door den omgang met boerenjongens’’.

Directeur-conservator Ron Dirven speelde aanvankelijk als adviseur een rol bij het ontstaan van het kunstcentrum. Hij organiseerde de allereerste expositie met beelden van Ossip Zadkine en op 1 januari 2008 trad hij in dienst als directeur.

„In het Van Goghjaar 2003 zijn concrete plannen ontwikkeld voor het kunstencentrum door de Stichting Van Gogh & Zundert. De twee panden konden tegelijkertijd worden gekocht door woningstichting Thuisveste, die de eigenaar is.”

Samen met deze stichting en een aantal andere partijen is 4 miljoen euro geïnvesteerd in de aankoop, verbouwing en inrichting van de gebouwen, waarin ook een VVV-agentschap en een brasserie zijn gevestigd. Het museum trekt relatief veel bezoekers uit de grote steden, vertelt Dirven, maar ook uit het buitenland. „Het zijn vooral in cultuur geïnteresseerde ouderen, maar onze moderne presentatie-technieken in de vaste tentoonstelling spreken ook jongeren aan.”

Het verzamelen van werk van Van Gogh is geen hoofddoel van het museum. „Wel verzamelen we op beperkte schaal werk van kunstenaars die door Van Gogh zijn geïnspireerd.” Als favoriet stuk in de collectie noemt Dirven het portret dat Arnulf Rainer maakte van Van Gogh in 1977, gemengde techniek op foto: „Het werk is een hommage aan Van Gogh, maar ook een voorbeeld van Vincents invloed op de moderne kunst.”

Ander modern werk dat in het museum is te zien is van Max Pechstein, Suze Robertson, Ossip Zadkine, Roger Raveel, Leon Adriaans, Pieter Laurens Mol, Reinoud van Vught en Marlene Dumas.

Het Vincent van GoghHuis organiseert naast kleinschalige presentaties twee wisselende exposities per jaar van kunstenaars die door Van Gogh zijn beïnvloed. Dirven: „Na Ossip Zadkine in 2008, in 2009 Roger Raveel en Reinoud van Vught en in 2010 de Belgische impressionistische schilderes Anna Boch en Arnulf Rainer.”

Dirven verwacht veel van de samenwerking met andere musea onder de noemer Van Gogh in Brabant. „Buiten het gewone kunstpubliek trekken we ook veel Van Gogh-toeristen waarmee we het culturele klimaat in Noord-Brabant willen versterken.”

Een resultaat van die samenwerking is al te zien in de museumwinkel: daar zijn diverse Van Gogh-wandelingen verkrijgbaar. De wandeling Letters in het landschap bijvoorbeeld is een route die onder meer voert langs het kerkje waar Vincents vader preekte, langs het grafje van het doodgeboren broertje en daarna door naar de ‘muisvonder’ bij de beek, waar Vincent als jongetje vaak met een schepnetje te vinden was.

Het huidige kerkbestuur van Zundert heeft blijkbaar weinig gevoel voor het belang van Vincent van Gogh voor het dorp. Vorig jaar waren er plannen om de oude kosterswoning uit Vincents tijd te laten slopen. Op het nippertje kwam de redding dankzij een internetverkiezing voor te restaureren objecten. Voor 450.000 wordt het nu verbouwd tot galerie en atelier. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat het kerkbestuur uit 1900 achteraf gezien anders zou hebben besloten over de sloop van het geboortehuis van Vincent van Gogh.