De truc: inchecken, reizen én weer uitchecken

De introductie van de ov-chipkaart in Amsterdam ging gisteren soepel, aldus het GVB.

„Nederlanders blijven rustig, ongelofelijk. Fransen zouden luidkeels klagen.”

Op station Amsterdam Zuid roept een deftige dame in de rij: „Het is verschrikkelijk.”

Dan staart ze weer nerveus naar de kaartjesautomaat in de verte. Als ze eindelijk aan de beurt is, zwaait met ze met een verfomfaaid vijfeurobiljet en roept naar een medewerkster: „Dit is alles wat ik heb, alles. Ik moet naar de oogarts in het AMC, duurt een uur, dan moet ik weer terug.” De medewerkster haalt de gewenste kaartjes tevoorschijn.

In de metro van Amsterdam kan sinds gisteren alleen nog worden gereisd met een ov-chipkaart, niet meer met een strippenkaart. Het Gemeentelijk Vervoerbedrijf (GVB) heeft achthonderdzestig mensen extra ingezet om deze ‘big bang’ te begeleiden. Directeur Gertjan Kroon liet na de ochtendspits weten: „De introductie is soepel verlopen.”

Wel had tien procent van de kaartjesautomaten kuren, gingen twee poorten niet open en stonden er lange rijen op de stations Zuid en Bijlmer, vooral van mensen die hun papieren maandkaart moesten omzetten.

De klagende dame is een uitzondering in de rij op station Zuid, waar mensen gespannen maar gelaten wachten. „Nederlanders blijven rustig, ongelooflijk”, zegt E. Kasteel, een Amerikaanse die in Frankrijk woont. „Fransen zouden meteen luid gaan klagen.” Kasteel is een paar keer per jaar in Nederland, maar heeft geen chipkaart. „Accepteert de automaat mijn creditcard?”, vraagt zij een medewerkster. „Waarschijnlijk wel”, is het antwoord. Niet dus, en Kasteel schraapt wat biljetten en munten bij elkaar.

Bij trein- en metrostation Duivendrecht bevangt lichte wanhoop de toezichthouders. Reizigers kunnen alleen door het tourniquet met een ov-chipcard. Die kunnen ze kopen bij de automaten – achter de tourniquets. „Boven staan vier automaten, hier buiten niet één”, zegt een toezichthouder, die de reizigers uit arren moede maar door de NS-poorten binnenlaat. Weinig aan te doen, zegt directeur Kroon: „Mensen kunnen kaarten opladen op internet, in tabakswinkels en supermarkten.”

Op station Amstel koopt een man alvast een kaart voor de metro in Rotterdam, waar de ov-chip eerder dit jaar is ingevoerd. „Ik had al een ov-chip voor de tram, maar die kon ik weer niet gebruiken in de bus”, vertelt C. van Merwijk.

Dat probleem is opgelost; de ov-chip is nu te gebruiken van Den Oever tot in Utrecht. Binnenkort komen daar Gelderland en Friesland bij, net als de spoorwegen.

De kaarten van de NS geven „nog veel gedoe”, zeggen GVB-medewerkers. Dat is ook de ervaring van M. Liebrecht, die een maandkaart heeft van Hilversum naar Amsterdam Centraal, met een zonekaart voor tram en metro. „Voor mijn werk stap ik vaak eerder over op de metro, waar ik al voor betaald heb. Als ik nu incheck met mijn kaart, wordt er toch nog een bedrag afgeschreven.” Hij lost dit op door zijn kaart te tonen aan medewerkers, maar „het is de vraag hoe lang die er nog staan.”

Liebrecht stapt vandaag uit op Amstel, waar trein en metro een perron delen. Veel metroreizigers checken hier uit op het perron en ontdekken dan dat ze de uitgang niet meer doorkomen. „Op het perron staat duidelijk dat ze pas beneden moeten uitchecken”, zegt Kroon. „Voorlopig kunnen reizigers nog door de NS-poort naar buiten.”

De haast om uit te checken wordt ingegeven door het systeem. Bij het inchecken wordt vier euro afgeschreven van de kaart. Als je uitcheckt, wordt berekend hoeveel kilometer er is afgelegd en krijgt de reiziger het teveel teruggestort. Wie vergeet uit te checken, is vier euro kwijt voor een rit. Afgelopen zomer, toen de ov-chip al gebruikt kon worden, overkwam dit nogal wat reizigers. Inmiddels gaat het volgens het GVB nog om 3 procent van de ritten.

De invoering van de ov-chipcard moet het aantal zwartrijders fors terugbrengen. Nu wordt voor dertien procent van de ritten niet betaald, straks moet dat vijf procent zijn. „Dat moet ook de sociale veiligheid in de metro vergroten”, zegt directeur Kroon. „Het komt voor dat mensen niet voor een rit betalen, blijven hangen en bijvoorbeeld met een spuitbus aan de gang gaan. Graffiti vergroot het gevoel van onveiligheid, net als mensen die er rondhangen zonder dat ze er iets te zoeken hebben.”

In de metro naar Duivendrecht zijn de wanden volgespoten met verf. „Dat hebben ze niet goed schoongemaakt”, zegt vrachtwagenchauffeur C. Jansen en wijst op cirkels die wel vervaagd maar niet verdwenen zijn: „Maar het stoort me niet echt.”

Elke dag reist hij van Beverwijk naar Duivendrecht, waar hij zijn wagen ophaalt. „Eerst een stukje met de trein, dan met de metro. Heerlijk rustig. En straks hopelijk de hele reis met één ov-chipkaart.”