Shi'itische machtsmakelaar

In Teheran is gisteren Abdelaziz al-Hakim overleden. Hij was een van de machtigste politici in Irak.

Een van de machtigste politici van Irak, Abdelaziz al-Hakim, is gisteren in Teheran aan longkanker overleden. Hakim leidde de Opperste Islamitische Raad, de grootste en invloedrijkste partij van de shi’itische meerderheid in Irak. Hij was een naaste bondgenoot van Iran. Dat hij in Teheran werd behandeld onderstreept overigens niet zozeer zijn banden met Iran als de dramatisch slechte toestand van de gezondheidszorg in Irak.

Abdelaziz al-Hakim stamde uit een van de prominentste ayatollahfamilies in Najaf. De Hakims werden na het aantreden van de seculiere Ba’athpartij doelwit van genadeloze vervolging. Tientallen leden van de familie werden terechtgesteld, onder wie zes van Abdelaziz’ zeven broers. In de ontvangstruimte van de residentie van Abdelaziz en zijn overgebleven broer Mohammed Baqr in Teheran, waarheen zij kort voor het uitbreken van de Iraaks-Iraanse oorlog in 1980 vluchtten, hingen al hun portretten.

De Iraanse leiders verenigden de Iraakse ballingen in de Opperste Raad voor de Islamitische Revolutie in Irak (SCIRI), onder leiding van Mohammed Baqr, en de Badrmilitie onder Azdelaziz al-Hakim. In 2003 keerden zij naar Irak terug. Mohammed Baqr al-Hakim werd korte tijd later bij een zware bomaanslag in Najaf gedood. Abdelaziz nam het leiderschap van de SCIRI over die zich ontwikkelde als partij van het shi’itische establishment – in tegenstelling tot de beweging van de shi’itische onderklasse van de concurrerende ayatollahfamilie, de Sadrs, geleid door Muqtada Sadr . Zijn nauwe relaties met Iran verhinderden hem geenszins ook met de Amerikaanse machthebbers zaken te doen.

Machtsmakelaar Hakim smeedde een coalitie van fundamentalistische shi’itische partijen, de Verenigde Iraakse Alliantie, die in de verkiezingen in 2005 een dominante positie veroverde. Hij moest echter toestaan dat niet een SCIRI-leider maar Nouri al-Maliki van Alliantie-partner Dawa premier werd.

De Alliantie en SCIRI werden dit jaar in de provinciale verkiezingen afgerekend op hun inefficiënte en corrupte bestuur. Maliki, die op een eigen programma met de nadruk op veiligheid campagne voerde, profiteerde daarvan. Met het oog op de parlementsverkiezingen in januari 2010 is zojuist de oude shi’itische alliantie, minus Maliki, nieuw leven ingeblazen. Na Hakims dood kan een interne machtsstrijd haar echter ernstig verzwakken.