Rotterdam worstelt met geweld en repressie

De Rotterdamse politie is zwaar aangeslagen door het strandgeweld bij Hoek van Holland. Burgemeester en korpschef liggen onder vuur.

Stille tocht voor ‘Robs’, Robby van der Leeden, in de Rotterdamse wijk Ommoord gisteravond. De 19-jarige jongen kwam om bij rellen in Hoek van Holland. Foto Bas Czerwinski 26-08-2009, Rotterdam. Stille tocht voor Robs (Robbie van der Leeden) Foto Bas Czerwinski Czerwinski, Bas

Een strandfeest met een dodelijk slachtoffer, moslimwetenschapper Tariq Ramadan die alsnog de laan wordt uitgestuurd, tot ongenoegen van zijn universitaire collega’s, en een burgemeester die „baalt als een stekker”.

Rotterdam, al vaker de politieke barometer van Nederland, ontwaakte twee weken geleden ruw uit zijn zomerslaap. Rust is sindsdien ver te zoeken in de multiculturele havenstad (47,5 procent migranten), ruim een half jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010. Aan gespreksstof dan ook geen gebrek vanavond, wanneer de raadsleden op het stadhuis bijeenkomen voor de verkiezing van de Rotterdamse politicus van het jaar.

De ironie wil dat burgemeester Ahmed Aboutaleb zich, ruim acht maanden na zijn aanstelling, voor hetzelfde dilemma geplaatst ziet als zijn voorganger Ivo Opstelten. Die was tien jaar geleden amper in functie of zijn dienders zagen zich genoodzaakt het pistool te trekken tijdens de huldiging van voetbalclub Feyenoord. Relschoppers zochten de confrontatie met de politie. Hetzelfde gebeurde zaterdag op het strand van de deelgemeente Hoek van Holland. Een 19-jarige feestganger verloor daarbij het leven, mogelijk door een politiekogel.

Opstelten trad destijds fors op en scherpte alle politieprotocollen aan. Maar de vaderlijke VVD’er kon drie jaar later niet voorkomen dat Pim Fortuyn en diens partij Leefbaar Rotterdam vanuit het niets zeventien zetels wonnen. Hun voornaamste thema: Rotterdam dient weer veilig te worden. Het drama in Hoek van Holland herinnert de stad aan die noodkreet, want anno 2009 is de bestuurlijke proeftuin Rotterdam nog altijd niet veilig. Alle repressieve veiligheidsmaatregelen, variërend van permanent cameratoezicht en preventief fouilleren tot de oprichting van speciale Antillianen- en interventieteams, blijken druppels op een gloeiende plaat. Die de lokale en uiterst kritische Ombudsman bovendien overwerk hebben bezorgd.

Slechts op wijkniveau heeft de stad de, kleine, criminaliteit de afgelopen jaren terug weten te dringen. Grote publieksevenementen (Bevrijdingsfestival, Dance Parade) daarentegen ontaardden vrijwel zonder uitzondering in chaos: vecht- en steekpartijen, overmatig alcohol- en drugsgebruik, en agenten die door agressieve bezoekers in het nauw worden gedreven. „Het lijkt erop dat het gezag van de politie door bepaalde groepen in de regio systematisch en met geweld wordt aangetast”, stelde korpschef Aad Meijboom gisteren.

Maar Meijbooms grootste zorg is momenteel zijn getraumatiseerde korps. Aanwezige agenten hebben zaterdag „de dood in ogen gezien”, aldus een politiebron. Het korps Rotterdam-Rijnmond is wel wat gewend. Maar wat zich zaterdag in Hoek van Holland heeft afgespeeld, tart elke beschrijving. Het werven van personeel zal, zo is de vrees op de werkvloer, nog lastiger worden dan toch al het geval was. Uit gesprekken met direct betrokkenen trok Meijboom gisteren de conclusie „dat men zelfs voor het waarschuwen met een vuurwapen niet meer terugdeinst”.

Dat laat onverlet dat de opeenstapeling van fouten ook afstraalt op korpsbeheerder Aboutaleb. Zijn gezag laat te wensen over, meent een raadsmeerderheid. Vooral Rotterdams grootste oppositiepartij Leefbaar (veertien zetels) laat niet na die boodschap te benadrukken. „Aboutaleb loopt in de operatiekamer verdwaasd rond met een verbanddoos, terwijl hij de daadkrachtige chirurg zou moeten zijn”, constateerde Leefbaar-raadslid Dries Mosch gisteren. Zijn partij heeft voor volgende week donderdag met succes een spoeddebat aangevraagd.

Opvallend genoeg is ook Aboutalebs eigen partij, de PvdA, kritisch. De burgemeester trok „voorbarige conclusies”, zei fractievoorzitter Peter van Heemst van Rotterdams grootste partij dinsdag. Met zijn besluit om gratis dancefeesten de komende twee jaar te verbieden, dupeert Aboutaleb immers ook de goedwillende meerderheid, stelde Van Heemst. „Je wekt met deze ongelukkige boodschap de indruk het wangedrag van een kleine, hardnekkige groep raddraaiers goed te keuren.”

Het is niet voor het eerst dat Aboutaleb onder vuur ligt. In april, tijdens een verhit raadsdebat over de omstreden islamoloog Ramadan, liet hij zijn ongenoegen blijken over diens rol als gemeentelijk integratieadviseur: „We kunnen deze constructie uitzitten, maar mijn advies zou zijn: nooit meer.” In plaats van rust te creëren, zaaide Aboutaleb tweedracht met die opmerking. Een week later stapte de VVD alsnog uit de coalitie, die sindsdien met een minimale meerderheid (23 van de 45 zetels) regeert.

Dat is een uiterst smalle machtsbasis. De chaos met dodelijke afloop op het strand van Hoek van Holland heeft het stadsbestuur (PvdA, CDA en GroenLinks) opnieuw aan het wankelen gebracht. In de raad staat volgende week dan ook meer op het spel dan de vraag hoe het dancefeest zo heeft kunnen escaleren.