Opnieuw twijfel over aanleiding Rwandese genocide

Een getuige in een Frans onderzoek tegen de machthebbers in Rwanda trekt plots zijn verhaal in. Parijs zou daar zelf mee hebben ingestemd.

Opnieuw rijzen er twijfels over de directe aanleiding van de genocide van 1994 in Rwanda. Op 6 april dat jaar werd boven de hoofdstad Kigali het vliegtuig met Hutu-president Habyarimana neergehaald, een gebeurtenis die geldt als het startsein voor de moord op 800.000 Tutsi’s en gematigde Hutu’s. De nooit opgehelderde aanslag belast al jaren de betrekkingen tussen Rwanda en Frankrijk. In 2006 wees een Franse onderzoeksrechter een aantal van de nieuwe Tutsi-machthebbers in Rwanda aan als daders van de aanslag.

Een belangrijke getuige voor deze Franse beschuldiging heeft nu zijn verklaring ingetrokken, zo werd deze week bekend. Het gaat om Richard Mugenzi, destijds actief voor de spionagedienst van het Hutu-regime. Mugenzi’s verklaring was een troefkaart van Jean-Louis Bruguière, de Franse onderzoeksrechter die eind 2006 arrestatiebevelen uitvaardigde tegen negen kopstukken van de Tutsi-rebellenbeweging RPF, die in de zomer van 1994 een einde maakte aan de genocide en de macht kreeg in Rwanda. Onder de negen was Paul Kagame, de huidige president van Rwanda, die destijds generaal was van het RPF. Kigali, dat de beschuldigingen ontkende, verbrak de banden met Parijs.

Bruguière onderzocht het neerstorten van het vliegtuig van Habyarimana omdat het toestel bestuurd werd door Franse piloten. In 2001 hoorde Bruguière van Richard Mugenzi dat deze na het neerschieten van het presidentiële vliegtuig „persoonlijk” een telegram onderschepte waarin Tutsi-rebellen een groepje collega’s feliciteren met de aanslag. Voor Bruguière bevestigde dit dat de Tutsi-rebellen de Hutu-president hadden uitgeschakeld.

Nu zegt Mugenzi dat deze boodschap hem werd gedicteerd door zijn superieuren, die zo de schuld van Habyarimana’s dood in de schoenen van de Tutsi’s wilden schuiven. Dagblad Le Monde heeft de verklaring gezien die Mugenzi recentelijk gaf aan de journalist/schrijver Jean-François Dupaquier, die een boek over de genocide voorbereidt. „Ik weet”, zegt Mugenzi, „dat de aanslag op het vliegtuig niets te maken heeft met het RPF – het Rwandees Patriottisch Front van Paul Kagame.”

De huidige machthebbers in Rwanda beweren al jaren dat Habyarimana werd omgebracht door extremisten uit zijn eigen Hutu-achterban, die zich verraden voelden door Habyarimana’s vredesakkoord uit augustus 1993 met de Tutsi-rebellen. Door de schuld vervolgens aan het RPF te geven, creëerden de Hutu-extremisten een motief om de Tutsi’s te lijf te gaan, aldus de Rwandese regering.

Mugenzi is al de vierde getuige van Bruguière die terugkomt op zijn verklaring. Tot de drie anderen behoort Abdul Ruzibiza, een voormalige RPF-officier die ooit verklaarde dat hij met collega-rebellen twee raketten afvuurde op het vliegtuig van Habyarimana. Ruzibiza verkondigde eind vorig jaar dat hij voor zijn oorspronkelijke getuigenis „gemanipuleerd” was door de Fransen.

Het intrekken van de verklaringen voedt geruchten dat Parijs en Kigali beide proberen om de kwestie te begraven. President Sarkozy, die aantrad in 2007, na Bruguière’s arrestatiebevelen, wil de relatie met Kigali herstellen. De bevelen van Bruguière staan daarbij echter in de weg. Parijs zou daarom stilzwijgend instemmen met pogingen van president Kagame om het onderzoek van Bruguière te torpederen.

Zo zou de regering-Kagame druk hebben uitgeoefend op Mugenzi om zijn verklaring tegen Kagame c.s. in te trekken. Mugenzi, die tot vorig jaar in Tanzania samenwerkte met het daar gevestigde internationale Rwanda-tribunaal, is recentelijk terugverhuisd naar Rwanda. Heeft hij zijn verklaring ingetrokken in ruil voor garanties van de regering-Kagame voor zijn veiligheid?, zo wilde Le Monde weten. „Ik wil dat de waarheid bekend raakt”, aldus Mugenzi. „Ik ben nooit onder druk gezet door de machthebbers hier.”