Modder is het kloppende hart van het kuuroord

In Kislovodsk en Piatigorsk in de Noord-Kaukasus, ver van het wodkadronken Rusland, is het zorgeloos kuren. De economische crisis dringt er nauwelijks door. Er is geen verval, geen afbraak, geen vuil.

Modderbaden in het kuuroord van Piatigorsk, Noord-Kaukasus, beide foto's. (Foto's Oleg Klimov)

Men takes bath with mineral (medicinal) mud in Pyatigorsk. North Caucasus. Russia. The Economic desk. For the article by Michel Krielaars. Photo by Oleg Klimov Rusland kuuroorden modderbaden modder
Klimov, Oleg

In de Centrale Kislovodsk Narzan Galerij hangt de geur van rotte eieren en lijkt het wodkadronken Rusland ver weg. Het honderdvijftig jaar oude zandstenen gebouw heeft de vorm van een reusachtige liggende sleutel. Het is de grote trekpleister van kuuroord Kislovodsk (Zure Wateren). Dagelijks trekt het tussen de 8.000 en 15.000 bezoekers. En ze komen maar voor één ding: het Narzan-bronwater, dat ze drie keer daags tot zich nemen, warm en koud, het liefst 21 dagen lang. „Want dan heeft het pas effect”, zegt Nadezjda Ryzjova, het hoofd van de drinkhal. „Na zo’n kuur werken alle organen weer optimaal en ook voor het bloed is het goed. Warm zwavelwater werkt sneller dan koud. Maar beide moet je alleen drinken voor het eten, drie keer daags 200 ml, niet meer, niet minder. En als je je niet lekker voelt, kun je in mijn kabinet altijd je bloeddruk laten meten.”

De drie bezoekers die rond een van de dertien watertaps met ieder zes kraantjes dralen, stemmen geheel met haar betoog in. „Dit is pas gezond”, zegt Anatoli, die met zijn vrouw Galina en zijn zoon Andrej drie dagen in Kislovodsk is.

Uit alle delen van de wereld komen ze naar Kislovodsk, maar vooral uit de voormalige lidstaten van de Sovjet-Unie. „Dit is een geweldige plek”, zegt Joelia Asadova, die met haar moeder en tante ieder jaar uit Azerbajdzjan komt en lachen hun gouden tanden tien dagen lang bloot van plezier. „Mooier is het in heel Rusland nergens dan hier.”

En gelijk heeft ze. Het centrum van Kislovodsk kent, anders dan de Russische traditie lijkt te gebieden, geen verval, afbraak en vervuiling. Alles blinkt hier als in 1803, toen het stadje op zeven waterbronnen werd gesticht. In de straatjes rondom de Narzan Galerij wordt druk geflaneerd en geflirt. Veel vrouwen zijn er een weekje zonder hun man. Tsjechovs Dame met het hondje komt bij ieder bankje en terras weer tot leven.

De vierenzestig sanatoria, rusthuizen en hotels in Kislovodsk zijn ondanks de economische crisis bomvol. Dat komt ook doordat een vakantie in het buitenland voor veel gewone Russen te duur is geworden. Als gevolg van die constante hoeveelheid bezoekers stroomt het geld de stad binnen en dat komt het onderhoud in alle opzichten ten goede.

In een Russisch kuuroord word je in een sanatorium voor zo’n 33 euro een hele dag all-in verzorgd. Voor drie weken kuren ben je dan ruim 700 euro kwijt. „Maar daarna kun je ook weer tegen het zware Russische leven van alledag”, zegt Natasja Orlova, een 50-jarige ambtenaar uit Moskou. Zij komt al dertig jaar in Kislovodsk.

Het landschap van Kislovodsk heeft iets van Zuid-Duitsland, waardoor je je eerder in Baden-Baden waant dan in de Stavropol-regio op de Noord-Kaukasus. De wegen zijn er on-Russisch goed. Zonnebloemen staan in de velden, die tot twintig kilometer verderop reiken, waar een andere parel van het Russische kuurvorstendom in de zon blinkt: Piatigorsk. Dat dankt zijn roem behalve aan kuurfaciliteiten ook aan het verblijf van de schrijver Michail Lermontov, die hier in 1841 bij een duel omkwam.

Op het stadhuis weet Aleksandr Stoekalin er alles van. Als hoofd van de afdeling toerisme bewaart hij in tal van dozen op zijn kamertje talloze promotiefolders van zijn stad. Anders dan in Kislovodsk, waar het kuurvertier op de eerste plaats staat, is kuren in Piatigorsk een serieuzere aangelegenheid. „Bij ons kom je kuren om te genezen”, zegt hij. „En daarover worden hier regelmatig conferenties gehouden in ons Instituut voor Kurortologie.”

In Piatigorsk laat de crisis meer sporen na, ook al bezochten in 2008 nog de gebruikelijke 210.000 mensen de stad. „Alle sanatoria zaten vol. Maar de hotels waren maar voor 50 procent bezet.” Het gemeentebestuur maakt zich geen zorgen over de toekomst. Op de boulevards komt er het ene na het andere gezellige restaurantje bij en dagelijks worden er nieuwe winkels geopend. Zo worden in hotel Piatogorsk twee verdiepingen in retro-Sovjetstijl gebouwd. Stoekalin: „Je kunt er betalen met Sovjet-roebels in de bedragen die in die tijd voor de dingen stonden. Ook komt er een museum met verworvenheden uit de Sovjet-industrie, zoals het Zenith-fototoestel.”

De negentien grote sanatoria in Piatigorsk verschillen drastisch van elkaar. De meeste van de 19 grote sanatoria in Piatigorsk zijn eigendom van vakbonden en ministeries, zoals Defensie en Spoorwegen. Die sanatoria zijn ondergebracht in Sovjet-flatgebouwen aan de rand van het negentiende-eeuwse centrum met zijn Bloemenpark, prieeltjes en idyllische drinkgalerie. Er worden vakbondsleden en ambtenaren ondergebracht. Slechts twee sanatoria zijn particulier eigendom.

Sanatorium Targany, gelegen tegenover het idyllische huisje van Lermontov is een nv. Het gebouw dateert uit 1974 en biedt onderdak aan tweehonderdvijftig gasten. De crisis gaat ook aan Targany voorbij. „De mensen komen hier ieder jaar terug”, zegt Tatjana Tsjiklaoeri, het hoofd van de genezingsafdeling. Om haar gelijk aan te tonen leidt ze ons rond langs de spreekkamers van de medisch specialisten, het zwembad, het modderkabinet. „Acht bussen vol leveren hier dagelijks nieuwe kuurgasten af”, zegt ze. „Ze verblijven hier altijd tussen de tien en eenentwintig dagen en worden de hele dag begeleid. Kijk, hier heb je ons urologisch centrum en daar zit de afdeling gynaecologie, en daar... ons inhaleringscentrum. Je hoeft je hier nergens zorgen over te maken.”

In een van de badkamertjes ligt de 52-jarige Viktor Roeliakov. Hij is voor het eerst van zijn leven in een sanatorium. „Ik ben hier op aanraden van een vriend”, zegt hij. „Ik heb hartproblemen. Na je vijftigste begint nu eenmaal de fysieke aftakeling.”

In het water zitten extracten van verschillende geneeskrachtige kruiden, vertelt Tsjiklaoeri. „Het is allemaal erg aangenaam om er een tijdje in te liggen.”

Op de centrale Kirov-boulevard, het negentiende-eeuwse pronkstuk van Piatigorsk, ligt het statige, vijfennegentig jaar oude neoclassicistische gebouw van de Modderkliniek, waar de beroemde modderbaden van het stadje zijn. Tussen half negen ’s ochtends en half drie ’s middags is het hier spitsuur. De 71-jarige Michail Balykov is al achtentwintig jaar chef-arts in de kliniek. In de lange gang met aan weerszijden de kamers met de behandeltafels vertelt hij over de ‘procedure’ die de kuurgasten in zijn kliniek moeten volgen. „De modder halen we uit een meer op de grens met Kabardino-Balkarië en heeft een heel bijzondere, unieke samenstelling met veel elementen uit het periodiek systeem van Mendelejev”, zegt hij. „Een behandeling is goed tegen reuma, rugpijnen en tal van neurotische kwalen. Dagelijks behandelen we hier 237 kuurgasten.”

Het gebouw is in de kleine eeuw van zijn bestaan nog amper veranderd, maar het is er schoon en hygiënisch, het personeel vriendelijk en behulpzaam.

In een van de kabinetjes wordt op een behandelingstafel een katoenen lap uitgespreid, waarin via een lange pijp enkele enorme koeienvlaaien diepzwarte, vette modder worden gespoten. Een kuurgast gaat erop liggen en wordt tot aan zijn schouders met het helende goedje ingesmeerd. Alleen zijn blanke piemel steekt er uit als een asperge in een Limburgs veld. „En nu moet de modder vijftien minuten intrekken”, zegt dokter Balykov. „De temperatuur ervan ligt tussen de 39 en 40 graden.”

Een verpleegster zet de ouderwetse mechanische timer aan en de kuurgast sluit zijn ogen met een blik van welbehagen op zijn gezicht.

Balykov voert ons nu naar de afdeling voor elektromodderbehandeling. Daar ligt op een bed een man met in een lap gevouwen modder op zijn gezicht. „Hij heeft problemen met zijn neusademhaling”, zegt de dokter. „Door de lap op een plus- en een minpool aan te sluiten en er stroom doorheen te jagen, krijgt de modder een grotere intensiteit.”

En verdieping lager wordt de modder via een ingenieus buissysteem naar de verschillende afdelingen gepompt. Een luide hartslag echoot door de catacomben. Het is de kloppende modder van Piatigorsk.