Ingeplugd op onderbewustzijn

The Stranger. (Muukalainen) Regie: Jukka-Pekka Valkeapää. Met: Vitali Bobrov, Pavel Liska, Emilia Ikäheimo. In: Filmmuseum, Amsterdam.****

Sommige filmmakers lijken direct ingeplugd op hun onderbewustzijn. Zo iemand is de Finse debutant Jukka-Pekka Valkeapää (1977) die vorig jaar zijn eerste lange film The Visitor (Muukalainen) in Venetië mocht presenteren. In Nederland is die nu als The Stranger te zien bij wijze van een hoogtepunt van het Previously Unreleased-zomerprogramma van het Filmmuseum.

Vanaf het dromerige openingsshot van een onwerelds blonde jongeling die veel te lang zijn gezicht onder water houdt, is The Stranger een zeldzame rêverie over een jongen en zijn moeder in een verlaten boerderij, over een vader die in de gevangenis zit en een mysterieuze vreemdeling die aanwaait en blijft hangen. Er wordt gewerkt, gegeten, geslapen. Versuffende routines met een bijna ritueel karakter. Zo moet het aan het begin en het einde der tijden zijn geweest.

Valkeapää creëert een intrigerend lome sfeer met scheve perspectieven, doorkijkjes en gluurshots die meer verhullen dan onthullen. Er is bijna geen geluid, geen tekst; de wereld is meestal geruisloos. Ook dat versterkt de indruk in een droom, of nachtmerrie, verzeild te zijn geraakt. Slaapwandelend dwalen we door dit behekste sprookjesbos, dat aan landschappen van Bergman, Tarkovski en Sokoerov grenst.