De Kennedy die heerste in de Senaat

Necrologie

In zijn huis in Hyannis Port, Massachusetts, is vannacht senator Edward ‘Ted’ Kennedy (77) aan een hersentumor overleden.

Ted Kennedy was de patriarch van een van Amerika’s bekendste politieke dynastieën en een van de langstzittende en invloedrijkste senatoren van de Verenigde Staten.

Kennedy had een groot gevoel voor de binnenwereld van de Amerikaanse politiek. Zijn kennis van en ervaring met het stroperige wetgevingsproces in het Congres – er staan ruim driehonderd wetten op zijn naam – maakte hem tot een onmisbare gesprekspartner voor iedere president, Democraat of Republikein.

Edward Moore Kennedy (1932), de Liberal Lion, begon zijn carrière als de minst getalenteerde van de drie rooms-katholieke broers uit New England die vanaf begin jaren zestig een zwaar stempel op de Amerikaanse politiek drukten. En altijd lag het noodlot op de loer.

Zijn oudste broer John F. (Jack) Kennedy werd in 1960 op jeugdige leeftijd gekozen tot president. Hij groeide uit tot een wereldwijd bewonderde figuur. Drie jaar later werd hij in Dallas, Texas, vermoord. Zijn broer Robert (Bobby) trof in 1968 hetzelfde lot, toen hij als kandidaat van de linkervleugel streed om de Democratische nominatie voor het presidentschap.

In het competitieve gezin waarin hij opgroeide, was Ted het jongste, behaagzieke kind. Op school altijd onder de maat. Op Harvard gepakt voor tentamenfraude en alleen bezig met American football. Een klungelig type met veel retorisch talent, maar weinig charisma. Toen hij in 1962 een zetel in de Senaat won, smaalden critici dat hij die alleen maar dankte aan zijn achternaam. Hij zou hun ongelijk bewijzen door in de jaren erna een belangrijke bijdrage te leveren aan de Civil Rights Act (1964) en de Voting Rights Act (1965).

Zijn reputatie werd echter onherstelbaar beschadigd door een auto-ongeluk op een brug in Chappaquiddick, Massachusetts, waarbij in 1969 zijn passagier, een jonge vrouw, door verdrinking om het leven kwam. Kennedy meldde zich pas 24 uur later bij de politie, wat leidde tot speculaties die hem altijd zouden blijven achtervolgen.

Het imago van stevige drinker en vrouwenjager zou hij nooit verliezen. Nadat Kennedy in 1982 was gescheiden van zijn eerste vrouw legden paparazzi vast hoe hij in Frankrijk op een boot seks had met een serveerster. Begin jaren negentig spoorde hij een zoon en een neef in Florida aan om na middernacht vrouwen op te gaan pikken in een nachtcafé. De neef werd daarna berecht wegens verkrachting, waarbij Kennedy gedwongen werd op te treden als getuige.

Ook in de politiek ontbrak het hem aanvankelijk aan tactisch talent. Na jarenlange speculaties over zijn presidentiële ambities besloot hij het erop te wagen in 1980. Een ongebruikelijke zet: partijgenoot Jimmy Carter bezette op dat moment het Witte Huis.

Het leidde tot een campagne waarin zijn tumultueuze privéleven (en dat van zijn broers) uitvoerig aan de orde kwam.

Vervolg Ted Kennedy: pagina 5

De wijze man naar wie iedereen luistert

Na te zijn hertrouwd, kwam ook het privéleven van Ted Kennedy tot rust

Tegelijk ondermijnde hij met zijn kritiek op de zittende president de kansen van Carter op herverkiezing. De toch al zwakke president werd in 1980 vermorzeld door Ronald Reagan, zodat Kennedy volgens zijn critici een van de wegbereiders was van de conservatieve revolutie die onder Reagan gestalte kreeg.

Daarna nam zijn aanzien in de Senaat toe. Terwijl de polarisatie de Amerikaanse politiek steeds verder in zijn greep kreeg, was hij een van de Congresleden die in staat was met elke president zaken te doen.

Zelfs met George W. Bush, na zijn zege op Al Gore voor Democraten een omstreden president, sloot hij een spraakmakende politieke deal. Samen presenteerden zij in 2002 de No Child Left Behind-wet, die moest garanderen dat het onderwijs voor elk kind, arm of rijk, aan een minimumniveau voldoet.

Ook zijn privéleven kwam tot rust toen hij in 1992 hertrouwde met de Washingtonse advocaat Victoria Reggie. Tegelijk groeide hij uit tot het onbetwiste hoofd van de Kennedy-dynastie. Hij nam het vaderschip op zich van de kinderen van Jack en Bobby, en volgens onbevestigde berichten onderhandelde hij met miljardair Aristoteles Onassis over de voorwaarden voor diens huwelijk met Jacqueline ‘Jackie’ Kennedy, de weduwe van Jack.

Caroline Kennedy, hun oudste dochter, besloot begin vorig jaar in een verrassende manoeuvre de kandidatuur van Barack Obama boven die van Hillary Clinton te steunen. In The New York Times vergeleek ze het charisma van Obama met dat van haar vader: achteraf bleek dat Caroline tot haar daad was gekomen na uitvoerige consultaties met ‘oom Ted’.

Ted Kennedy zelf sloot zich kort daarna bij zijn nicht aan, waarna het establishment van de Democraten zich vrij voelde zich van de Clintons af te keren. Het accentueerde de rol die hij de laatste decennia voor de Democraten speelde: de wijze oude man naar wie iedereen luistert.

Zijn ongeneeslijke ziekte openbaarde zich ruim voor de verkiezing van Obama. Het belette hem niet zijn mensen aan het werk te zetten om Obama vanaf eind vorig jaar te helpen bij het belangrijkste binnenlandse project van de nieuwe president: de hervorming van het vastgelopen Amerikaanse zorgstelsel. Als voorzitter van de Senaatscommissie van de zorg was Kennedy een van de grote kenners op dit terrein en gangmaker achter verscheidene belangrijke zorgwetten.

Maar toen het er dit jaar om ging spannen was hij te ziek om nog een politieke rol te spelen bij wat hij zag als de vervulling van zijn levenswerk: een verzekering tegen ziektekosten voor elke Amerikaan. Vanaf zijn ziekbed liet hij soms nog van zich horen. Zo schreef hij eind juli in Newsweek nog een hartstochtelijk pleidooi voor een hervorming van het ziektekostenstelsel. Kop: We zijn er bijna.

Fotoserie over het leven van Ted Kennedy op nrc.nl/foto