België lijkt intussen wel een bananenrepubliek

De Belgische rechtsstaat is weer onderwerp van kritiek.

Dit keer ligt niet de politie onder vuur, maar is er sprake van corruptie en fraude onder magistraten.

Een van de belangrijkste rechters van België, de voorzitter van de Brusselse rechtbank van koophandel Francine De Tandt, wordt ervan verdacht jarenlang te hebben samengewerkt met dubieuze zakenadvocaten en zakenlieden. Op de computer van een advocaat werden vonnissen gevonden die de rechter nog moest uitspreken. Ook zou ze kwetsbaar zijn voor corruptie door een uitstaande schuld van 500.000 euro aan een zakenman. Die liet al in 2002 bepalen dat hij De Tandt op elk willekeurig moment uit haar huis kan zetten. De Tandt stelde hem nadien aan als gerechtelijk adviseur.

De Tandt is niet zomaar een rechter. Als voorzitter van de rechtbank van koophandel in Brussel ging ze onder andere over het faillissement van de nationale luchtvaartmaatschappij Sabena, en, in eerste aanleg, de goedkeuring van de verkoop door de Belgische regering van de bank Fortis aan BNP Paribas, zonder dat daarvoor de goedkeuring van de andere aandeelhouders nodig was. Dat vonnis werd in beroep vernietigd en leidde uiteindelijk, eind vorig jaar, tot de val van de Belgische regering, omdat die had geprobeerd de rechtsgang te beïnvloeden.

Ook aan haar vonnis in de Fortis-zaak zit een luchtje, lekte afgelopen week uit. De Tandt zou het dossier amper drie uur in haar bezit hebben gehad voordat ze tot haar uitspraak kwam, die inging tegen de eis van het Openbaar Ministerie. Ze zou haar vonnis hebben gebaseerd op een voorstel van Christian Van Buggenhout, een in België bekende pleiter die in deze zaak de Belgische staat vertegenwoordigde. Dat zou andermaal bevestigen dat de regering-Leterme I invloed uitoefende op de rechtsgang inzake de verkoop van Fortis.

De meeste beschuldigingen tegen De Tandt komen van het hoofd van de federale gerechtelijke politie, Glenn Audenaert. Zijn diensten voeren al jarenlang onderzoek uit naar malversaties binnen het Brusselse justitiepaleis, niet alleen bij De Tandt, maar worden daarbij gehinderd door magistraten die elkaar de hand boven het hoofd houden. Een tuchtonderzoek dat werd gevoerd naar De Tandt werd daarom stopgezet. De tegenwerkingen beu overhandigde Audenaert zijn geheime dossier aan de minister van Justitie, Stefaan De Clerck. Die beval vorige week een strafonderzoek naar De Tandt, gebruikmakend van een uitzonderingsprocedure in het Belgische strafrecht.

De Clerck heeft zich lang boos gemaakt over het feit dat De Tandt niet meteen is geschorst, in afwachting van de resultaten van het onderzoek. Dat gebeurde pas gistermiddag, ruim een week na het uitlekken van het geheime dossier van de gerechtelijke politie. De schorsing duurt voorlopig een maand. Als deze niet wordt verlengd, zou het kunnen dat ze in het najaar weer op haar post zit als de zaak-Fortis definitief voorkomt. Volgens de meeste krantencommentatoren en juridische experts is het ondenkbaar dat De Tandt onder deze omstandigheden die zaak kan voorzitten. Overmorgen komt de parlementaire commissie Justitie vervroegd bijeen om de nieuwste crisis te bespreken.

Want dat het crisis is, valt niet te ontkennen. Als de beschuldigingen tegen De Tandt waar blijken te zijn, kan de Belgische staat een reeks schadeclaims verwachten in belangwekkende zaken zoals die van Sabena en Fortis, waarschuwen experts. Het zakenblad Trends wijst op de imagoschade die België opnieuw heeft opgelopen: als er vragen kunnen worden gesteld over rechtszekerheid en handelwijzen van zakenmensen die zich ongenaakbaar wanen, wordt België een bananenrepubliek die steeds meer wordt gemeden door buitenlandse investeerders en alleen nog dubieuze geldstromen aantrekt.

Rik Van Cauwelaert, de gezaghebbende commentator van het opinieweekblad Knack, heeft de nieuwste crisis al de zaak-Dutroux van de magistratuur genoemd. Het falende onderzoek naar de kinderontvoerder en -verkrachter kwamen vooral de politiediensten op kritiek te staan. Dat was eerder al gebeurd in de jaren tachtig, toen de politie door interne tegenwerkingen er niet in slaagde actie te ondernemen tegen de terreurdaden van de zogenaamde Bende van Nijvel, waarbij 28 doden vielen. De zaak-Dutroux leidde na massaal volksprotest uiteindelijk tot de hervorming van de politie, waarbij de nationaal opererende Rijkswacht (vergelijkbaar met de marechaussee) werd opgedoekt. Ook op Justitie was toen veel kritiek, maar de magistratuur werd niet hervormd.

Door de opmerkelijke actie van Audenaert, die het dossier doorgaf aan De Clerck en de daaropvolgende eis van de minister van Justitie voor een strafonderzoek, lijkt deze keer de magistratuur wel het onderwerp te worden van grootschalig onderzoek. Advocaten en professoren dringen al geruime tijd aan op hervormingen bij Justitie wegens het groeiende ongenoegen over het herhaaldelijk falen van de Belgische rechtsstaat. Over makkelijk ontsnappende gevangenen kunnen zelfs Belgen nog wel eens een grapje maken, maar deze zaak gaat over de essentie van de rechtsgang.

Sussende verklaringen volstaan niet langer om het geschonden vertrouwen te herstellen, schrijft Trends daarom in een commentaar.