Beest versus dagtoerist

Nieuwe EU-plannen om de natuur beter te beschermen stuiten in de Veluwe op verzet.

Valt het nieuwe ruiterpad straks nog binnen de Europese regelgeving?

De beeldentuin van het Kröller-Müller Museum op de Veluwe ligt pal tegen de Europees beschermde ‘zuurminnende eikenbossen’ van het park. Wat nu als het museum wil uitbreiden? Of het ernaast gelegen café-restaurant De Koperen Kop vervangen moet worden door een moderner etablissement?

Natuur en recreatie combineren in het strakke keurslijf van Natura 2000; het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden dat momenteel wordt opgezet. Dat is de uitdaging waar Nationaal Park De Hoge Veluwe, onderdeel van het grootste Nederlandse Natura 2000-gebied Veluwe, voor staat. En dat leidt tot toenemende spanning bij de bestuurders op de uitgesterkte heidevelden en grasvlakten. Bijvoorbeeld bij senior beleidsmedewerker en Natura 2000-specialist Bart Boers. Hij is blij met de kansen die het beschermingsprogramma biedt om bedreigde populaties uit te breiden, maar bang voor de macht die fanatieke natuurbeschermers krijgen door de Europese wetgeving. De spanning loopt op nu de provincie Gelderland vóór volgende week dinsdag het Europese conceptbeheerplan voor de Veluwe moet indienen bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV).

Kan het park straks nog jaarlijks De Hoge Veluwe Loop organiseren? Of vormt deze hardloopwedstrijd met meer dan 1.000 deelnemers een te grote verstoring van de natuur? Kunnen plannen voor een nieuw ruiterpad ondanks de Brusselse wetgeving nog steeds worden gerealiseerd?

„Natura 2000 is veel strikter dan de al bestaande Nederlandse natuurwetgeving”, zegt Boers, terwijl hij een auto van het park door heidegebied Pampelse Zand stuurt. „Daarom vragen wij ons af waar we straks allemaal voor komen te staan. Moeten we overal een aparte vergunning voor gaan aanvragen? Wij weten heel goed hoe we recreatie en natuur moeten combineren, want dat doen we al ruim 75 jaar. Wij willen geen beperkingen”, aldus Boers.

Die beperkingen komen voort uit de strikte doelstellingen van Natura 2000, die volgens Boers soms onderling tegenstrijdig zijn. Zo is het de bedoeling om de diverse heidegebieden op de Veluwe beter met elkaar te verbinden, zodat kleine, kwetsbare populaties van zeldzame dieren en planten beter de kans krijgen om zich te verspreiden.

„De grote wrattenbijter bijvoorbeeld, een zeldzame sprinkhaansoort, komt nu alleen voor op Oud-Reemster Zand. Om zijn leefgebied volgens de wensen van Natura 2000 te vergroten moeten we bos kappen en open terrein herstellen. Maar dan tasten we wel het leefgebied aan van de zwarte specht en de wespendief [roofvogel, red.], die we volgens Natura 2000 ook moeten beschermen.”

Volgens Boers probeert de provincie Gelderland het beheerplan zo werkbaar mogelijk op te stellen. De provincie voelt volgens hem veel druk om rekening te houden met de economische belangen van de duizenden recreatiebedrijven in en rond het gebied. Het 1.600 inwoners tellende dorp Hoenderloo bijvoorbeeld krijgt er in de zomermaanden jaarlijks permanent 12.000 toeristische bezoekers bij.

LNV staat volgens Boers wat „fundamenteler in de discussie”. Hij verwijst naar de aantallen in stand te houden zwarte spechten en wespendieven die het ministerie heeft genoemd in het zogeheten aanwijzingsbesluit voor de Veluwe als Natura 2000-gebied. „Daar zijn wij tegen. Wij kunnen de omstandigheden voor deze dieren optimaal maken, maar wij kunnen nooit garanderen dat hun aantal in stand blijft of zelfs groeit. Als er in Afrika een calamiteit gebeurt, waardoor veel wespendieven sterven, dan zien wij er hier in de zomer veel minder terugkeren. Wij willen dus niet worden afgerekend op aantallen.”

De EU-regels schrijven bovendien niet voor dat er aantallen worden genoemd. In een reactie laat een woordvoerder van het ministerie weten dat de getallen „niet als absolute doelen” moeten worden gezien. „Het beheerplan zorgt voor de omstandigheden en vraagt geen garantie voor aantallen vogels.”

Ook de overige zorgen van Boers neemt de woordvoerder deels weg. Als het om ‘bestaand gebruik’ gaat, zoals de hardloopwedstrijd die al jaren wordt georganiseerd, dan ziet LNV weinig bezwaren. „In beginsel is het bestaand gebruik goed verenigbaar met de natuurdoelen. Alleen in uitzonderingsgevallen zal een vergunning nodig zijn.”

Als het om nieuw gebruik gaat, bijvoorbeeld een nieuw ruiterpad, is eerder een vergunning vereist. „In het beheerplan Veluwe worden voorwaarden opgenomen waaraan nieuwe activiteiten moeten voldoen, zodat hiermee al een stuk helderheid kan worden geboden”, aldus de woordvoerder.

Toch is Boers niet gerustgesteld. Ook al staan het ministerie en de provincie mogelijk positief tegenover toekomstige toeristische initiatieven op de Veluwe, natuurbeschermers kunnen altijd naar de rechter stappen om de plannen met een beroep op de strenge Europese beschermingsregels aan te vechten. Boers: „Met alle goede bedoelingen erachter is Natura 2000 toch een erg ingewikkelde zaak.”