Projectontwikkelaars hebben het weer gedaan

Wie is er verantwoordelijk voor de grote brand die op Athene afstormde ? Volgens dorpelingen ligt het antwoord op de vuilnisbelt – die zij niet willen, maar die er hoe dan ook moet komen.

Over de weg naar Grammatiko hangt nog steeds de geur van angst en verwoesting. Olijfbomen sissen in het bluswater. Bermen en buitenmuren zijn verkoold. De vuurzee scheerde de afgelopen 72 uur rakelings langs de Griekse dorpen en hun eeuwenoude opgravingen.

Het museum van Marathon, 42 kilometer ten noorden van de Griekse hoofdstad Athene, zag de vlammen naderen tot aan de poort, net als de 2.500 jaar oude tempels van Rhamnus. De musea bleven op het nippertje gespaard.

De hevige rukwinden die het vuur soms tien meter hoog opzwiepten gingen gisterochtend liggen. Bij het vallen van het duister delen de dorpelingen sigaretten uit aan de vermoeide brandweermannen en speculeren ze over de onvermijdelijke vraag: wie is er verantwoordelijk voor deze bijna-ramp?

Het antwoord ligt volgens de inwoners van dit dorp hier, in Grammatiko. De haard van de brand kunnen ze aanwijzen. „Daar’’, wijst Ilias Haras, die in de afgelopen drie dagen geen oog dicht heeft gedaan omdat hij zijn vakantiehuis van het vuur moest redden. „Waar ze de vuilnisbelt willen aanleggen. Daar begon het.”

Ilias Haras weet ook hoe laat. Vrijdagavond om negen uur zag hij de eerste vlammen. En hij weet dat de beveiliging van de bouwplaats waar de vuilnisbelt moet komen die vlammen ook gezien moet hebben. Net als de vier brandweerteams die dit gebied permanent bewaken.

„Maar niemand deed wat. Ze wilden deze fik. Toen de wind vat kreeg op het vuur en oversloeg naar de andere heuvels liep de boel uit de hand.”

De bewoners die tegen middernacht samenklonteren op het terras van de taverne aan het dorpsplein bevestigen deze lezing. „Bij een brand wordt het hele dorp gemobiliseerd om te helpen bij het blussen”, zegt Yiannis Fragos met zijn bijna onhoorbare piepstem. „Maar de politie hield ons tegen. Ze wilden dat deze plek naar de knoppen ging.”

De blusvliegtuigen kwamen pas laat de volgende dag. Toen had het vuur zich al wijd verspreid en werd in veel meer dorpen in de omgeving wanhopig en vergeefs op hulp gewacht. De open vuilnisbelt in Grammatiko moet de tweede grote vuilnisstortplaats worden, waar het afval van de ruim drie miljoen inwoners van Athene verwerkt kan worden. Als de plannen doorgaan verandert Grammatiko „van een paradijs in een hel”, zoals Ilias Haras het zegt.

Hij had plannen om van de binnenstad van Athene naar Grammatiko te verhuizen: „Hier heb je geen uitlaatgassen, geen giftige lucht; hier heb je vogels en olijfbomen. Nou ja, die hadden we.”

De dorpelingen protesteerden tegen de plannen tot aan de Europese rechter. Precies veertig dagen voor de eerste vlammen op de vuilnisstortplaats, werd op dit plein slag geleverd tussen politie en de dorpelingen.

De dorpelingen gebruikten hun vuisten. De agenten sloegen met wapenstokken en traangas terug. Drie dorpelingen werden gearresteerd. „We zijn een heethoofdig volk”, geeft Yiannis Fragos toe. Iemand zou hebben geroepen: „We steken de hele boel in de fik als de plannen doorgaan”.

Die dreigende woorden zouden uit de monden van de dorpelingen zijn gekomen. Yiannis Fragos heeft die woorden ook gehoord maar weet zeker dat er geen kwade bedoelingen achterzaten.

„Wie steekt er nu zijn eigen dorp in de fik? Tussen zoiets zeggen en het werkelijk doen zit een wereld van verschil. Die dreigementen worden nu gebruikt om ons de schuld van de brand te geven. Maar de schuld ligt bij de projectontwikkelaars.”

Bosbranden maken in Griekenland altijd speculatie en samenzweringstheorieën los. Toen in de hete zomer van 2007 meer dan zeventig Grieken omkwamen in de vlammen, zoemden deze heuvels van geruchten. Projectontwikkelaars zouden de boslanden hebben aangestoken. Iedereen weet hoe bouwondernemers azen op de bossen rond de overvolle hoofdstad. Die bossen zijn door de wet beschermd. En iedereen kent de plekken waar na vernietigende bosbranden toch werd gebouwd.

Maar geen van de samenzweringstheorieën is ooit voor een rechter bewezen. Geen van de mogelijke brandstichters werd ooit veroordeeld. De enige die ooit gepakt werd was een oude vrouw die een pan met olie te lang op het vuur had laten staan.

Onderzoek wees uit dat de vuilnisstortplaats de grootste aanstichter is van bosbranden in Griekenland. Niet de vuilnisbelt zoals die in gepland is in Grammatiko, maar de licht ontvlambare vuilnishopen in de achtertuinen van gewone Grieken.

De Griekse regering staat onder druk van de Europese Unie om de illegale vuilnisstortplaatsen te ruimen en in plaats daarvan grote vuilnisbelten aan te leggen – zoals die in Grammatiko.

De brandweer bevestigt dat de haard van de vlammenzee die de afgelopen dagen op het noorden van Athene afstormde in Grammatiko ligt. Maar of het vuur inderdaad begon op de bouwplaats, of op de illegale stort waar de dorpelingen hun afvalresten dumpen, is onmogelijk om te zeggen.

Niemand aan het dorpsplein gelooft in de betrouwbaarheid van het onderzoek dat is ingesteld. Ilias Fragos begint te fluisteren als hij uitlegt waarom.

„De geruchten gaan dat de man die verantwoordelijk is voor het verwerken van de vuilverwerking is getrouwd met de [vrouwelijke] minister van Buitenlandse Zaken. Zo groot zijn de belangen. Dit gaat helemaal naar de top. Wat kunnen we tegen zo’n overmacht beginnen?”