Moderne Kalibaan is mooie zwarte man met dreadlocks

De eerste opvoering op het Nazomerfestival is De Storm van Shakespeare. Het decor is ontworpen door regisseur Niek Kortekaas, eerder beeldend kunstenaar en scenograaf.

Boven de bijna eindeloze Wilhelminapolder ten noorden van Goes, met zeventienhonderd hectare het grootste landbouwbedrijf van Nederland, staat op deze zonnige zaterdag een strakblauwe hemel. Door de weerspiegeling van het water in de Oosterschelde straalt er een Vermeerachtig licht over de wisselend gekleurde akkers. De oogst van zilveruitjes is in volle gang. Onder je ogen verandert de grond, reep voor reep, van aanblik, alsof een schilder streep na streep verft.

De Wilhelminapolder viert het tweehonderdjarig bestaan met allerlei kunstprojecten. Het Zeeland Nazomer Festival opent vandaag met De Storm van Shakespeare, dat tien keer wordt uitgevoerd in de Wilhelminapolder. De grootschalige voorstelling is een aanschakeling van rituelen in een labyrint van graancirkels. De buitenste heeft een diameter van achthonderd meter. Ze werden al vorig jaar ingezaaid, via GPS exact gestuurd door een satelliet.

Het decor, een extra kunstmatige ingreep in de toch al zo geordende landbouwnatuur, werd ontworpen door regisseur Niek Kortekaas, begonnen als beeldend kunstenaar en scenograaf. Het theater van De Storm speelt zich af in landart, door slagwerker Sytze Pruiksma gecompleteerd met een soundscape.

Kortekaas: „Het is een landschap met magische cirkels rondom het wrak van het schip van Prospero, dat ooit op een eiland is gestrand. Hij was door zijn broer Alonzo verdreven uit Milaan en woont hier nu als een koning-tovenaar. Hij heeft een bibliotheek en wil een kunstenaar zijn. Hij regeert slechts over zijn dochter Miranda, de inboorling Kalibaan en de luchtgeest Ariël. Dan passeren toevallig zijn broer Alonzo en diens zoon Ferdinand op een schip. Prospero doet met zijn toverkunsten een storm opsteken, die ook zijn vijanden op het eiland laat stranden.”

Kortekaas vertelt over zijn enscenering van De Storm na afloop van een laatste voorbereidende repetitie in een kleine studio in een voormalig bedrijfsgebouw in het Rotterdamse Feyenoord. Daarna verhuisden Kortekaas en de cast naar de weidse Wilhelminapolder. Daar staat tegenover Prospero’s scheepswrak een tribune voor achthonderd toeschouwers.

Zeeland is als een eilandenrijk van land in zee geschapen voor mythes over natuur en cultuur. Sommigen situeren zelfs de Odyssee van Homerus in Zeeland: de tovenares Circe resideerde in Zierikzee en Vlissingen zou zelfs een verbastering zijn van Odysseus. Ook Kortekaas heeft ervaring in het mythische Zeeland. In 2001 maakte hij met veel succes op het werkeiland Neeltje Jans de grootschalige voorstelling Ship of Troy. „In de vakantie maak ik zandscheepjes op het strand, Titanics.”

Met de Watersnoodramp in Zeeland van 1953 heeft De Storm van Shakespeare niets te maken. Kortekaas: „Het is een beladen stuk, het laatste van Shakespeare, en het kent veel interpretaties. Misschien portretteert Shakespeare zichzelf, maar het gaat volgens mij vooral over verbeelding, over de storm in Prospero’s hoofd, een nachtmerrie die tot bedaren komt.”

Tijdens de repetitie blijkt het soms zo poëtisch gespeelde stuk heel kwaadaardig, sterk en fysiek. Voor Miranda en de slaaf Kalibaan is er een extra paringsritueel. Tussen Trincolo en Stefano is er een homo-erotische relatie. Ook wordt Kalibaan krachtig in het kruis gegrepen.

„Ik zet De Storm in elkaar naar mijn eigen beleving en fantasie. De humorscène met Trincolo en Stefano krijgt een bizarre wrangheid, bijna Beckettiaans. Vandaar die homosfeer, ze zijn matrozen. De magie en tovenarij vat ik op als iets wat door acteurs wordt gespeeld en in scène wordt gezet. Samen met Alex Mallems heb ik ook het woord ‘magie’ vervangen door ‘kunst’. Je gaat het mechanisme van de tovenarij zien, het spel, de oorlog.”

Prospero, gespeeld door Maarten Wansink, is cynisch, autoritair en wraakzuchtig tot hij bijdraait naar vergeving. Na een serie beproevingen huwelijkt hij Miranda uit aan Ferdinand. Kortekaas: „Door het geluk van zijn dochter smelt hij en wordt zijn isolement doorbroken. Deze Prospero is geïnspireerd door Joseph Beuys, een sjamaanachtige manipulator en kunstenaar met rituele acties, zoals zijn opsluiting met een coyote.”

De opmerkelijkste rol is voor de Ruandees-Belgische acteur Mungu Cornelis, die als Kalibaan de verschillen tussen natuur en cultuur personifieert. Bij Shakespeare is hij een mismaakt oermens, bij Kortekaas is Kalibaan een mooie zwarte met dreadlocks.

Kortekaas: „Eigenlijk is het hele eiland van Kalibaan, hij staat voor ‘oer’, eros en natuur. Deze casting is niet politiek-correct, er is hier ook veel discussie over het zwart zijn van Mungo. Maar het is alleen leuk - dat soort hedendaagse commentaar op Shakespeare kunnen we schaamteloos leveren. Het is heel dubbel: als Kalibaan spreekt, is het perfect Vlaams. Hij heeft de taal van Prospero geleerd.”

De Storm: opvoeringsdata 25 t/m 29 augustus en 1 t/m 5 september. Zeeland Nazomer Festival: 25 augustus t/m 5 september. Inl.: Nazomerfestival.nl