Liduina, een heilige voor anorexialijders

Tentoonstelling Heilige Liduina en Heks Marye. Twee sterke vrouwen van Schiedam, t/m 11/9, Stadswinkel, Stadserf 1, Schiedam. Ma 12-16u, di-vr 8-16u. Inl: stedelijkmuseumschiedam.nl,

Eind vorige eeuw deden enkele Amerikaanse psychiaters onderzoek naar katholieke heiligen. Ze kozen heiligen uit die opmerkelijke visioenen en lijdenswegen hadden meegemaakt. Bij ieder van hen ontleedden ze de ‘symptomen’ en namen ze biografische gegevens onder de loep. De resultaten waren opmerkelijk. Zij die ooit de grootste voorbeelden voor de Europese bevolking waren, bleken naar huidige maatstaven psychotisch. Woestijnheilige Sint Antonius, bezocht door duivelse visioenen, en pilaarheilige Simeon, zouden nu in een psychiatrische instelling zijn geplaatst.

Een extreem voorbeeld is de Heilige Liduina, aan wie nu een tentoonstelling is gewijd in Schiedam. Liduina is zeker een van de meest getormenteerde heiligen uit de kerkgeschiedenis. De lieftallige Liduina Petersdochter (1380-1433) bad tot God toen ze werd uitgehuwelijkt: ze wilde niet trouwen, maar haar leven aan Hem wijden. Hij verhoorde haar gebeden door haar door het ijs te laten zakken waarna een vreselijk ziekbed begon. Dat zou bijna veertig jaar duren. Ze raakte overdekt met etterende wonden, werd blind, en uit berusting besloot ze het lot te dragen en twintig jaar lang niet meer te eten, afgezien van een dagelijkse hostie. Religieuze visioenen waren het gevolg en ze ontving Christus’ stigmata. Protestanten zouden haar verering vorige eeuw veroordelen als een van die typisch katholieke dwalingen: Liduina was na haar heiligverklaring in 1890 een tijd lang erg populair.

De kleine expositie met objecten, tekeningen en schilderijen is een curiosum over aanbidding en deugd. Liduina bleek eerste helft vorige eeuw veel schilders en tekenaars te inspireren die werkten in de lijn van Jan Toorop: gestileerde bleke, hologige gezichten waarvan het ziekelijk schoonheidsideaal past in de hoekige zwart-wit esthetiek van jugendstil en art deco.

Ook werd ze geportretteerd in het genre heiligenbeelden dat altijd op Maria lijkt, zij het slanker en in een sober, bruin kleed. Ze zou een patroonheilige van anorectische pubermeisjes kunnen zijn maar het is te begrijpen dat het Vaticaan haar breder heeft neergezet als beschermheilige van alle zieken. Vanuit die optiek boden de geëxposeerde pelgrimsvotieven en bidprentjes een praktisch nut: dagelijkse bescherming van de gezondheid. Ze zijn nog steeds te koop, via de Liduinabasiliek schuin naast de stadswinkel. Dat biedt ook medailles aan, stropdassen en vaatwasserbestendige koffiemokken. Deze producten bieden troost en kunnen tegelijk Schiedam aan middelen helpen voor city-branding.

Liduina’s heiligverklaring is te begrijpen. Zij wijdde zich volledig aan de opgave God te dienen en zodoende gelukkig te worden in het hiernamaals. Dat maakt de expositie interessant – hoe leeft zo’n anachronisme voort in onze hedonistische maatschappij waar gelukkig zijn vóór het hiernamaals als enige psychisch gezonde doel geldt.

De tentoonstelling wordt gecombineerd met een andere historische presentatie, over Marye Heynen. Deze jonge vrouw werd in de zestiende eeuw in Schiedam beschuldigd van hekserij, gemarteld en verbrand. Het lijkt of de tentoonstellingsmakers hebben geworsteld hoe ze deze figuren anno nu moeten neerzetten. Zo is de duo-tentoonstelling met als ondertitel ‘Twee sterke vrouwen van Schiedam’ opgenomen in een festival over krachtige en geëmancipeerde vrouwen. Sterke vrouwen? Van Marye Heynen weten we alleen dat ze tragisch vermoord is, over Liduina zouden psychiaters hun bedenkingen hebben. Geschiedenis laat zich niet altijd netjes inpassen in het wereldbeeld van nu. Maar dat levert wel interessante tentoonstellingen op.